(foto: HenkWoudsma)
Een sinopia in Santi Apostoli
Barok en rococo in Santa Maria Maddalena dei Pazzi
(foto Henk Woudsma)
De binnenruimte van de kerk Santa Maria Maddalena dei Pazzi (in gebruik door Franse augustijner monniken), oorspronkelijk een eenvoudige rechthoek, werd tijdens een verbouwing in 1480-1492 door Giuliano da Sangallo aan de twee zijnmuren uitgebreid met ieder zes zijkappellen. Daarin zijn onder andere altaarstukken te zien van Cosimo Rosselli (foto links: Incoronazione della Vergine, 1505) en van de laat-maniërist Santi di Tinto (foto rechts: Orazione nell´orto, 1591). Aan de weerszijden van de koorkapel maakte de Napolitaan Luca Giordano in 1685 twee baroke schilderijen (links: Gesu e S. M. Maddalena dei Pazzi en rechts: La Vergine presenta il Bambino a Santa Maria Maddalena dei Pazzi).
Luca Giordano, Gesu e S. M. Maddalena dei Pazzi (foto: Henk Woudsma)
Luca Giordano, La Vergine presenta il Bambino a Santa Maria Maddalena dei Pazzi
(foto: Henk Woudsma)
De rococo beelden ''Onschuld'' en ''Religie'' aan de linkerkant zijn van de Fransman Antonio Montauti en de rococo beelden ''Penitentie'' en ''Geloof'' (1781) aan de rechterkant zijn van Innocenzo Spinazzi. Duidelijk is te zien aan het beeld ''Geloof'' dat hij geïnspireerd is geweest door het beeld ''La Pudicizia" (1752) van Antonio Corradini, die te zien is in Cappella Sansevero te Napels.
Innocenzo Spinazzi, Geloof (foto: wga)
Cosimo Rosselli in Sant'Ambrogio
(foto: Henk Woudsma)
Uit de Stinche: ''La Cacciata del Duca di Atene''
''La Cacciata del Duca di Atene'', Orcagna, Palazzo Vecchio (foto: Henk Woudsma)
(foto: Museo dei Ragazzi)
De authentieke kerk Santi Apostoli
De kerk van de Santi Apostoli heeft een van de mooiste vroege kerkinterieurs van Florence. De Florentijnen schreven de stichting van de Santi Apostoli aan Karel de Grote toe. Dit geldt ook voor Vasari die in zijn voorrede tot ‘De Levens’ over deze kerk het volgende schrijft: ‘Daarna begon de architectuur enige vooruitgang te vertonen: in Florence bouwde Karel de Grote de Santi Apostoli die, hoe klein ook, prachtig van stijl was; immers, niet alleen zijn de zuilschachten, hoewel niet uit één stuk, bijzonder sierlijk en uitgevoerd in goede verhoudingen,ook de kapitelen en de bogen die overgaan in de bescheiden gewelven van de beide kleine schepen- tonen aan dat er in Toscane enige goede vaklieden waren overgebleven, of weer waren opgestaan. Kortom, de architectuur van deze kerk is zodanig dat Filippo Brunelleschi zich verwaardigde haar tot voorbeeld te nemen toen hij in diezelfde stad de Santo Spirito en de San Lorenzo bouwde.’
Helemaal ontliep het interieur niet aan de tand des tijds. Dit is vooral duidelijk te zien aan de rechterbeuk waar onder andere de ''Allegorie van de Onbevlekte Ontvangenis'' uit 1541 van Giorgio Vasari hangt. De afbeelding laat zien dat Maria als mens deelachtig is aan de erfzonde. Daarom onbevlekt ontvangen: zonder zonden geboren. De boom uit het paradijs met duivel er omheen is getekend door de erfzonde en ongedaan gemaakt doordat het hout gebruikt wordt voor het kruis van Jezus.
Helemaal ontliep het interieur niet aan de tand des tijds. Dit is vooral duidelijk te zien aan de rechterbeuk waar onder andere de ''Allegorie van de Onbevlekte Ontvangenis'' uit 1541 van Giorgio Vasari hangt. De afbeelding laat zien dat Maria als mens deelachtig is aan de erfzonde. Daarom onbevlekt ontvangen: zonder zonden geboren. De boom uit het paradijs met duivel er omheen is getekend door de erfzonde en ongedaan gemaakt doordat het hout gebruikt wordt voor het kruis van Jezus.
Santi Apostoli (foto: Henk Woudsma)
Interieur Santi Apostoli (foto: Henk Woudsma)
''Onbevlekte Ontvangenis'' (1541), Giorgio Vasari,
Santi Apostoli (foto: Henk Woudsma)
Majolica en ''opus sectile'': de graftombe Benozzo Federighi
(foto: Henk Woudsma)
De graftombe van Benozzo Federighi, bisschop van Fiesole (gestorven 1450) is natuurlijk niet onbekend, maar vermeldigingswaardig. Het is gemaakt in 1454 door Luca della Robbia. Het geheel is van marmer en omlijst met majolica in een prachtige kleur groen met decoraties. Van ongekende schoonheid. Het frame is gemaakt met behulp van de "opus sectile" techniek. Het is een van de eerste voorbeelden van het gebruik van majolica voor grafmonumenten. De tombe (275 x 270 cm.) was oorspronkelijk bestemd voor de Federighi-kapel in de San Pancrazio, maar werd in 1896 naar de Santa Trinita gebracht.
Balducci in Oratorio di Gesù Pellegrino
Oratorio di Gesù Pellegrino (foto: Henk Woudsma)
Interieur Oratorio di Gesù Pellegrino (foto: Henk Woudsma)
Giovanni Balducci heeft ook een tijdje in Napels gewerkt. Onder andere voltooide hij in 1606 fresco's in het Chiostro del Carmine Maggiore. Opnieuw in Florence een kennismaking met deze schilder in het Oratorio di Gesù Pellegrino. Dit gebouw is tussen 1585 en 1588 gemoderniseerd door Giovanni Antonio Dosio. Deze Florentijnse architect ontwierp onder andere de prachtige kruisgang in de Certosa van S. Martino in Napels. De fresco's en de altaarstukken met scènes uit het leven van Christus zijn in 1590 door Balducci in het oratorium aangebracht. Het zijn prachtige en kleurrijke maniëristische werken. Zeer de moeite waard deze te aanschouwen.
Giovanni Balducci, Oratorio di Gesù Pellegrino (foto: Henk Woudsma)
Een klassieke sfeer in de San Miniato
Byzantijns kapitel, San Miniato (foto: Henk Woudsma)
Corintisch kapitel, San Miniato (foto: Henk Woudsma)
Binnen in de San Miniato al Monte hebben sommige van de donkere zuilen antieke Corintische kapitelen en andere zijn Byzantijns. Door deze klassieke sfeer dachten vele architecten uit de renaissance met deze kerk een voorbeeld van romeins vakmanschap van doen te hebben.
Lorenzo di Bicci
(foto: Henk Woudsma)
Op de zuidoostelijke hoek van Via de' Giraldi is een tabernakel (ca. 1420) geplaatst van Lorenzo di Bicci. Het is een afbeelding van Madoona en kind met St. Antonius, de Heilige Petrus en twee engelen. De Lorenzo heeft onder andere ook de indrukwekkende wegkapel aan de Via de Aretina gemaakt.
(foto: Henk Woudsma)
De binnenplaats van Palazzo degli Alessandri
(foto: Henk Woudsma)
Alleen al om de schitterende binnenplaatsen van de talloze paleizen is een bezoek aan Florence meer dan waard. De binnenplaats van het paleis van Alexandrië bijvoorbeeld is gelegen aan de Borgo Albizi in het historisch centrum van Florence. Vooral een bezoek in het vroege voorjaar is een aanrader. Het paleis zelf uit de 13e eeuw is in een prachtige Florentijnse stijl gebouwd.
Een schitterende leeuw in Palazzo Capponi
Palazzo Capponi (foto: Henk Woudsma)
(foto: Henk Woudsma)
Aan de Via Bardi op nummer 36 ligt Palazzo Capponi. Dit paleis is rond 1420 voor Niccolò da Uzzano gebouwd. Binnen (aanbellen voor de conciërge) is aan de voet van een trap een prachtige porfieren leeuw, die eens een onderdeel was van een antieke Romeinse (Etruksisch?) sarcofaag uit de tweede eeuw na Christus.
(foto: Henk Woudsma)
Representatieve schilderkunst in Galleria Buonarroti
Galleria Buonarotti, Allori, Michelangelo met de Poesia (links)
en Da Empoli, Michelangelo presenteert zijn model van San Lorenzo aan Leo X (rechts)
(foto wikipedia)
Vanaf 1590 kwam hierbij nog als belangrijke impuls de kunst van Tito's leerling Ludovico Cigoli. Het streven naar een naturalistische weergave wordt daarbij gecombineerd met een exacte stofuitdrukking en een voorliefde voor rijk geornamenteerde en met goud doorwerkte materialen, een Florentijnse traditie, reeds aanwezig bij Bronzino en omstreeks 1590 door zijn leerling Allesandro Allori weer opgenomen.
Daarnaast komt omstreeks 1600 tevens een stroming aan bod die zich houdt aan de Florentijnse traditie van de getekende vormen en zich heroriënteert op het vroege Cinquecento met een classicistisch afgewogen compositie in een architecturaal kader en dit vervolgens combineert met egale transparante kleurvlakken, minutieuze detaillering en een helder, gelijkmatig verdeeld licht, waarmee een bijna objectieve weergave wordt benaderd. Een van de belangrijkste exponenten is Jacopo da Empoli.
Het zijn voornamelijk deze stromingen die de Florentijnse schilderkunst in de eerste decennia van de 17e eeuw bepaalden.
Het blijkt, ook uit schilderingen van de Galleria, dat de Florentijnse schilders nauwelijks enige invloed hebben ondergaan van het Romeinse milieu van het caravaggisme en de Bolognese vernieuwingen. De kenmerken van de ontwikkeling ingezet bij Santo di Tito zijn blijven overheersen. Cigoli's invloed komt in de Galleria tot uiting in de werken van zijn leerlingen Christofano Allori, Giovanni Billiverti, Sigismondo Coccapani en bij Matteo Rosselli. Meer Venetiaans van karakter zijn schilders als Fabrizio Boschi, Fillipo Tarchiani en Valerio Marucelli. Het verisme zo kenmerkend voor Empoli komt naar voren bij Domenico Passignano, Anastagio Fontebuoni en Cosimo Gamberucci. Daarnaast blijft bij velen maniëristische details.
Bron: Vliegenthart: A.W., De Galleria Buonarroti: Michelangelo en Michelangelo il Giovane, Rotterdam 1969.
Klik voor meer foto's op: wikipedia.
De frescocyclus van Pontormo in Galluzzo
Pontormo, Ressurretion van Christus, Certosa del Galluzzo
Van 1523 tot en met 1525 neemt Pontormo tijdens een uitbraak van de pest in Florence, zijn toevlucht in een kartuizerklooster, de Certosa del Galluzzo even buiten ten zuiden van Florence, waar hij een frescocyclus over het Lijden van Christus maakt. Pontormo produceerde deze frescocyclus met een immense religieuze kracht voor de kloostergang van de Certosa. Door de blootstelling aan de elementen zijn de fresco’s in slechte staat bewaard gebleven, waardoor hun mysterieuze aantrekkingskracht nog groter is geworden. Pontormo baseerde zich ten dele op Duitse prenten, waaronder die van Albrecht Dürer, voor enkele compositorische suggesties en werkt binnen de complexe ruimtelijke en proportionele systemen. De werken werd lang gezien als grenspaal van het vroege maniërisme. Volgens Eve Borsook behoren deze tot de meest dramatische en bizarre voortbrengselen van de Florentijnse schilderkunst (bron: G.B.I. Hool. Pontormo: maniërist of modernist?) Voor meer foto's klik op: Gliscritti.
''Di Sotto In Su'' in een opvallend coloriet
Paolo Schiavo, Tronende Madonna 1436 San Miniato (foto: Henk Woudsma)
De fresco van Paolo Schiavo met de tronende Madonna en heiligen in de San Miniato al Monte is duidelijk beïnvloed door de contemporaine beeldhouwkunst die Schiavo in situ bestudeerde. De twee van de afgebeelde heiligen, namelijk Marcus en Jacobus resp. tweede van links en tweede van rechts, is wat betreft houding en gelaatstype gebaseerd op de Markus van Donatello voor Orsanmichele. Schiavo heeft verder een techniek toegepast waarbij het kijken van beneden naar boven optimaal wordt ervaren door perspectivische verkortingen. Dit wordt ook wel met het Italiaanse begrip `Di Sotto In Su´ aangegeven. Dergelijke effecten komen in de schilderkunst van deze periode nog niet vaak voor. Het belangrijkste voorbeeld, Uccelo´s Hawkwood in de kathedraal, werd in hetzelfde jaar geschilderd (bron: Anneke de Vries. Schilderkunst in Florence tussen 1400 en 1430).
Het kan in één blok marmer... Da Sangallo
Francesco da Sangallo, Anna-te-Drieën, 1522/1526, Orsanmichele (foto: Marjolijn van Wijk)
Het is lastig om te bepalen wat nu het vroegste voorbeeld is van een beeldhouwwerk, waarbij min of meer succesvol getracht is meerdere figuren uit één blok marmer te halen. Een werk dat daarvoor in aanmerking kan komen is de Anna-te-Drieën van Francesco da Sangallo uit 1522 of 1526 in de Orsanmichele. In zijn Leven van Da Sangallo zegt Vasari hierover: ''Behalve het werk dat hij maakte in Florence en elders van beeldhouwkunst of architectuur bevindt er zich van zijn hand in de Orasanmichele de Madonna met kind op haar schouder, die gezeten is op de schoot van Anna, van marmer; en dit werk, met vrijstaande figuren uit slechts één blok, werd en wordt beschouwd als een fraai werk''.
Via dei Girolami
 |
| (foto: Henk Woudsma) |
Door de gunstige ligging aan de Arno was Florence in 1300 in een eeuw tijd meer dan zesmaal zo groot geworden. Het is niet zo moeilijk te bedenken dat bij een dermate snelle groei van de bevolking van enig planmatig bouwen nauwelijks sprake was. Florence zal in die tijd een opeenstapeling van dicht op elkaar gebouwde hoge huizen zijn geweest. Erg veel zorg zal er niet besteed zijn aan het uiterlijk van deze huizen. Om ruimte zo goed mogelijk te benutten werden vaak gesloten bruggen tussen huizen en overhangende balkons gebouwd. Dit wordt ook wel ''sporti'' genoemd. Later werden de overhangende bovenverdiepingen door nieuwe bouwvoorschriften niet meer toegestaan en bijna allemaal verwijderd. In Via dei Girolami is dit gelukkig nog te zien.
(foto: Henk Woudsma)
Vruchtbare samenwerkingen in Impruneta.
(foto: wikipedia)
Vanuit het oogpunt van verkoopbaarheid werden vanaf de 19e eeuw helaas grote altaarstukken ontmanteld voor de kunsthandel. In de nabije omgeving van Florence ligt het plaatsje Impruneta. In 1955 is daar de kerk Santa Maria dell'Impruneta zorgvuldig opgebouwd die in de Tweede Wereldoorlog volledig werd verwoest. Gelukkig werd het altaarstuk, een grote polyptiek met Maria en Kind, niet ontmanteld. Het is weer volledig in opgelapte staat op de oorspronkelijke plaats achter het hoogaltaar geplaatst. Dit prachtige werk is in 1375 tot stand gekomen door samenwerking tussen twee meesters: Pietro Nelli (? - 1419) en Tommaso del Mazza (of Niccolo di Pietro Gerini). Uit een document van 1384 weten we dat Nelli de bovenste rij voorstellingen heeft vervaardigd, maar men neemt aan dat hij ook verantwoordelijk is geweest voor de heiligen aan weerszijden van de Madonna. Er is nog een voorbeeld van een tot stand gekomen samenwerking in deze kerk. Aan beide zijden van het koor zijn twee tabernakels (de rechter is de Cappella della Croce; de linker de Cappella della Madonna) ontworpen door Michelozzo, met een geglazuurde terracotta versiering van Luca della Robbia.
Michelozzo en Luca della Robbia, S. Maria dell'Impruneta
(foto: wikipedia)
Luca della Robbia, Cappella della Croce, S. Maria dell'Impruneta
La Berta (het versteende vrouwenhoofd)
(foto: wikipedia)
Hoog op de klokkentoren van Santa Maria Maggiore is een stenen vrouwenhoofd te zien. Of beter gezegd: een hoofd dat versteend is. In de volksmond wordt dit hoofd la ''Berta" genoemd. Maar waarom is de "Berta" versteend in de klokkentoren van de kerk? Dit verhaal begint op 16 september van 1327 toen een veroordeelde man, de arts, astronoom, dichter en leraar Cecco d'Ascoli, op weg was naar de brandstapel op de Piazza Santa Croce. Toen de wagen de toren passeerde vroeg de gevangene om wat water. Een vrouw, genaamd Bertha, die uit het raam hing hoorde dit en riep niet aan zijn verzoek gehoor te geven. Volgens haar was dit een truc om aan het vuur te ontsnappen. De vrouw zou hebben geschreeuwd: ''Se beve, non brucerà più!!'' (Als je drinkt, niet meer branden!). Cecco d'Ascoli was woedend en vervloekte haar met een spreuk (''E tu, non leverai più la testa di lì!!'') waarop het hoofd versteende. ''Berta'' wacht nog steeds op een bevrijding van de verschrikkelijke betovering (bron: Gianni Mafucci). In werkelijkheid is het vrouwenhoofd een laat Romeinse sculptuur die ter decoratie is aangebracht.
Zeldzame sculpturen uit de romaanse periode
St. Michael en twee heiligen, San Gaetano Florence (foto: wikipedia)
Er zijn maar weinig voorbeelden van romaanse sculptuur in Florence. In de Antinori kapel in de San Gaetano kerk zijn drie 12e eeuwse reliëfs te zien. Een St. Michael en twee heiligen. Deze komen uit de kerk van S. Michele Berteldi (11e eeuws). De barokke San Gaetano is tussen 1604 en 1649 op de plaats van deze kerk gebouwd. Het Metropolitan Museum of Art heeft nog een reliëf van de preekstoel uit ongeveer 1200 met een Annunciatie. Dit komt uit de voormalige kerk van San Piero Scheraggio. Het reliëf is een van de zeven panelen die ergens tussen 1410 en 1755 werd ontmanteld. Verder zijn aan de buitenkant van het Baptisterium en de San Miniato nog sculpturen uit de romaanse periode te zien.
Annunciatie, Metropolitan Museum of Art
 |
Leeuwekoppen op de San Miniato (foto: Henk Woudsma)
|
Mannenkop op de San Miniato (Henk Woudsma)
Leeuwekop en hoofd op het Baptisterium (foto: Henk Woudsma)
San Salvatore al Vescovo en de Florentijnse incrustatiestijl
San Salvatore al Vescovo, Florence (foto: Henk Woudsma)
Aan de Piazza dell' Olio is een overblijfsel te zien van de Romaanse kerk San Salvatore al Vescovo uit de 11e eeuw met een prachtige façade met zwart-wit inlegwerk uit 1221. De kerk is opgenomen in het Palazzo Arcivescovile. Het is een van de kerken in Florence, samen met San Miniato al Monte, Santa Maria Novella, Santo Stefano al Ponte en het baptisterium, met een originele Romaanse voorkant in groen en wit marmer. Ook de kerk Badia fiesolana in Fiesole vlakbij Florence is hiervan een prachtig voorbeeld. Dit wordt ook wel de Florentijnse incrustatiestijl genoemd. Het motief van een door klassieke arcaden en veelkleurig marmer omlijste weergave van het paradijs als het hemelse Jeruzalem, groeide bij de kerken uit tot een gemeenschappelijk kenmerk. De bouwmeesters bedekten de façades met vier tot vijf centimeter dikke witte marmerplaten uit de groeve van Carrara en met groen serpentijn uit Prato (het ''verde di Prato''), waarbij ze uitgingen van een streng geometrisch patroon. De kerk werd gedocumenteerd in 1032, maar is misschien al daterend uit de 7e of 9e eeuw. Het is in 1221 herbouwd, mogelijk door Arnolfo di Cambio. Het interieur werd in 1737 geheel vernieuwd naar een ontwerp van Bernardo Ciurini. Het is versierd met 18e eeuwse fresco's in rococo stijl: op de koepel een ''Transfiguratie'' en in het koor de ''Aanbidding van de Herders'' van Giandomenico Ferretti (1738). Verder op het plafond van het schip de ''Hemelvaart'' van Christus Vincenzo Meucci. Toegang is vanaf de binnenplaats van het paleis.
Abonneren op:
Posts (Atom)