Misericordia

 

De meest gewaarde liefdadigheidsinstelling in de stad Florence is de ''Misericordia'', die huist in een hoekpand tegenover de Campanil van de Santa Maria del Fiore. Zij doet al sinds ongeveer 1240 voor Florence wat het Rode Kruis doet in Nederland. Er is echter één groot verschil: Florentijnen uit alle lagen van de bevolking wijden er tenminste één uur per week aan - hun hele leven lang. Niet iedereen weet dat in deze instelling ook een prachtig museum (Le Opere) herbergt met onder andere kunstwerken van Benedetto da Maiano, Andrea en Giovanni della Robbia, Ghiberti en zelfs van de uit Utrecht afkomstige Caravaggist Dirck van Baburen.

Cenacoli della Scalzo

In het nauwelijks bezochte kleine en charmante Scalzo Klooster (Chiostro dello Scalzo)  aan de Via Cavour 69 bevindt zich prachtige en monumentale fresco’s in slechts één kleur (grijs-op-grijs oftewel grisaille) gemaakt door Andrea del Sarto die scènes uit het leven van Johannes de Doper weergeven en christelijke deugden, Fides, Caritas, Justitia en Spes (geloof, liefde, rechtvaardigheid en hoop). Door de bijzondere grisailletechniek wekt de schildering de indruk dat het een driedimensionaal beeld is. Al met al duurde de uitvoering van het fresco door oponthoud van 1510 tot 1526. De schilder Franciabigio heeft hierbij geassisteerd. In termen van de hoeveelheid tijd die hij aan heeft besteed is dit Del Sarto's meest ambitieuze monument. Dit behoort tot een van de vijfigtal Cenacoli die in het Florentijnse stadsgebied bewaard zijn gebleven. Met het begrip ''Cenacoli'' wordt een ruimte aangeduid waarin vaak het Laatste Avondmaaltijd is afgebeeld. Hiervan zijn een aantal bekend en vrij toegankelijk: Cenacoli a Firenze.  De ruimtes zijn vaak refters van kloosters of abdijen. Ofschoon er ook ruimtes zijn die geen Laatste Avondmaal hebben, laat men ze gewoonlijk onder één noemer vallen.

De oudste afbeelding van Florence

Loggia van het Bigallo (foto: Henk Woudsma)

Binnen in het museum van de Loggia van het Bigallo (1352-1358) is een losgehaald fresco van de Loggia te zien van de ''Madonna della Misericordia'' gemaakt in 1352 door een navolger van Bernardo Daddi, waarop een van de vroegste gezichten van de stad Florence te zien is. Hierop is duidelijk het Baptisterium en de Badia Fiorentina te zien.

Il leone è il simbolo araldico Firenze

(foto: Henk Woudsma)

(foto: Henk Woudsma)

De leeuw is het heraldieke symbool van de stad Florence, zoals de leeuw van Sint Marcus in Venetië. Sinds de 13e eeuw werden op kosten van de Commune levende leeuwen gehouden in Florence, een traditie die tot de 18e eeuw bleef bestaan. In 1319 werden leeuwen op de Piazza dei Priori gehouden, de plek waar tegenwoordig de Loggia dei Lanzi staat. Er werd een permanent hok voor ze gemaakt op het grote hof achter de Palazzo Vecchio. De stenen leeuwen op de Loggia dei Lanzi en in de Via dei Leoni erachter herinneren aan hun verblijf aldaar.

Loggia dei Lanzi afgebeeld door Ghirlandaio

Een van de belangrijke werken in de kerk Santa Trinità aan de Piazza Santa Trinità zijn de fresco’s in de Sassetti kapel geschilderd door Domenico Ghirlandaio. De frescoreeks vertelt het leven van Sint-Franciscus. Hierop wordt de Loggia dei Lanzi getoond. Vijftig jaar na de voltooiing van de Loggia in 1382 schreef Leon Battista Alberti, een architect en een vooraanstaande figuur in Florence: ''Een van de grootste sieraden hetzij van een plein of een kruising, is een mooie Portico, waaronder de oude mannen de ergste hitte van de dag kunnen uitzitten, of elkaar wederzijds van dienst kunnen zijn; daarnaast kan de aanwezigheid der vaderen de jeugd die speelt en zich vermaakt op een ander gedeelte van deze plek, matigen en afhouden van het kattenkwaad en de dwaasheid eigen haar leeftijd.''

Voor de bouw van de Loggia werden de werklui van de Opera del Duomo weggeroepen van de bouw van de kathedraal. Het is een feit dat de bogen, de gewelven en de vorm en afmetingen van de enorme zuilen lijken op die van het schip van de kathedraal in Florence.

Vooral de mooi verlichte gezichten van de fresco's van Ghirlandaio zijn schitterend, alsook de realistische voorstelling van de eigentijdse gebouwen. Ghirlandaio negeert hier het feit dat de bekrachtiging van de ordesregel van de Franciscanen in Rome heeft plaatsgevonden. Hij heeft het gebeuren overgeheveld naar het 15de-eeuwse Firenze. Achteraan zien we duidelijk een deel van de Piazza della Signoria. En onder de arcade van de Loggia dei Lanzi is een aantal bekoorlijke alledaagse taferelen te zien. Meer naar links zien we de gevel van het Palazza Vecchio. De Uffizi was toen nog niet gebouwd en de David van Michelangelo zou pas twee decennia later voor het gebouw worden geplaatst. Op de ringhiera, een later afgebroken tribune voor de gevel, zien we al wel de leeuwen van Donatello, de Marzocco. Het fresco getuigt van de loyaliteit van de familie Sassetti voor de Medici's. Uiterst rechts staat Francesco Sassetti in een rood gewaad naast Lorenzo de' Medici.
 

Santa Trinità, Sasseti kapel (foto: Henk Woudsma)

De dolfijnen van Pazzi

 

 

De zuilen van Palazzo Pazzi aan de Via del Proconsolo zijn versierd met de dolfijnen uit het wapenschild van de Pazzi. Verder ook met de vaas waarin Pazzino de' Pazzi enkele heilige vuursteentjes, fragmenten van het heilige graf, uit Jerzulalem meebracht. Een jaarlijks terugkerend spektakel in Florence, de Scoppio del Carro grijpt terug naar een door de Pazzi familie geïntroduceerde gebeurtenis. Tijdens de kruistochten zou een van de voorvaderen van de Pazzi familie, Pazzino dei Pazzi, als eerste een vlag gehesen hebben op de torens van Jeruzalem. Bij zijn terugkeer naar Florence nam hij enkele stenen mee van het Heilige Graf, die hij schonk aan de bisschop van Florence. Op paaszaterdag werden de stenen gebruikt als ontsteker voor het heilige vuur, dat via vuurwerk verspreid werd over de haarden in de stad Florence. Het werd afgestoken door een namaakduif aan een lijn te laten afdalen naar een ossenkar, volgeladen met vuurwerk. Een probleemloze voltooiing van dit ritueel zou leiden tot een voorspoedig jaar.

Een gevleugelde monster

(foto: Henk Woudsma)

De aanwezigheid van een gevleugelde monster in het timpaan boven de ramen van het Palazzo Nonfinito (Via Proconsolo 10) deed al spoedig het verhaal ontstaan dat de Alessandro Strozzi een pact hadden met de duivel. Dit "onvoltooid paleis" waarvan de bouw begon in 1593 door Bernardo Buontalenti, was bijna 300 jaar later nog steeds niet voltooid. De oorzaak lag - zo dacht men - aan het duivelspact.