Het onbekende Florence

Het kleurige marmeren inlegwerk van Dosio

2010-06-13T21:50:00.002+02:00

Giovanni Antonio Dosio, Niccolini kapel, Santa Croce Florence (foto: wikipedia)

In de Santa Croce loopt men na het zien van Giotto, Gaddi, Rossolino en Donatello meestal snel voorbij aan de Niccolini kapel. En dat is jammer. De kapel is prachtig en zeer de moeite waard. De kapel is gebouwd door Giovanni Antonio Dosio in 1584 met koepel fresco's van Volterra, beelden van Pietro Francavilla en twee schilderijen van Alessandro Allori. Het is met name het veelkleurige marmeren inlegwerk (marmo mischio) van Dosio wat indruk maakt.

Een lichtinstallatie op de Piazza di Santa Maria Novella

2010-06-01T22:51:00.003+02:00

Piazza di Santa Maria Novella (foto: Henk Woudsma)

De herstructurering van het plein van de Santa Maria Novella is sinds augustus 2009 afgerond. En hoe! Een hele verbetering. De "Piazza di Santa Maria Novella'' is een plaats waar je nu intens kunt genieten. Waar vroeger wat saaie grasveldjes lagen en een fontein is nu een lichtinstallatie aangebracht. Op de installatie kun je heerlijk zitten. Kijkend naar de mooiste renaissance kerk die er bestaat. Ontworpen door Leon Battista Alberti. De installatie is ook aan hem opgedragen. Diverse teksten uit zijn ''De Re Aedificatoria'' staan erop vermeld. Geweldig hoe oud en modern zo bij elkaar passen. Helaas kan ik tot op heden niet achterhalen wie de ontwerper is. Wordt vervolgd!

(foto: Henk Woudsma)

Pietro da Cortona in de Mezzanini della Mulatta

2010-05-30T20:32:00.001+02:00

De opoffering van Noah, Pietro da Cortona, Mezzanini della Mulatta Palazzo Pitti (ca. 1647)

(foto: Soprintendenza BAPSAE di Firenze Pistoia e Prato)

Reconstuctie (tekening) Nymphaeus, Mezzanini della Mulatta

(foto: Soprintendenza BAPSAE di Firenze Pistoia e Prato)

Pietro da Cortona bracht de Romeinse barok naar Florence en Luca Giordano ging de confrontatie aan met de barok van Pietro da Cortona. Dit is prachtig te zien in de kerk Santa Maria Maddalena dei Pazzi. Giordano was echter een uitzondering. De stijl van Da Cortona sloeg nooit aan bij de Florentijnse schilders, die de traditie van de maniëristische stijl uit het eind van de 16de eeuw doorzetten. De mooiste schilderingen in Palazzo Pitti werden tussen 1637 en 1640 door Da Cortona in de ''Salla della Stufa'' gemaakt. In 1644 gaf Giovan de Carlo de' Medici opdracht de linker vleugel van zijn appartement in Palazzo Pitti te decoreren. Het appartement bestond uit twintig kamers, waarvan twee tot 1647 ook door Da Cortona zijn beschilderd. Salvatora Rosa overigens beschilderde vier lunetten. Deze kamers worden ook wel ''Mezzanini della Mulatta'' genoemd. De kamers werden gebruikt voor een gesprek en voor vermaak. Niet alleen werden de kamers versierd met fresco's en prachtig stukwerk, ook werden er fonteinen, een Nymphaeum en ''grotta'' aangebracht. Tijdens een restauratie werd de Mezzanine gescheiden van de aangrenzende kamers en vielen deze in vergetelheid, totdat deze weer werden herontdekt in de jaren '60 van de vorige eeuw door Marco Chiarini en Karl Noehles. De fresco's, het stukwerk en de Nymphaeum waren zwaar beschadigd door vocht en verwaarlozing. De niche en de fontein van de Nymphaeum waren onherstelbaar beschadigd. Gelukkig zijn hiervan nog tekeningen bewaard gebleven. Pas in 1999 zijn de noodzakelijke restauraties begonnen (zie: Soprintendenza BAPSAE di Firenze Pistoia e Prato). De kamers zijn alleen op bepaalde dagen in het jaar te bezichtigen.

Een melancholische Madonna in Palazzo Medici-Riccardi

2010-05-08T14:08:00.001+02:00

Madonna, Fra Filippo Lippi (ca. 1442), Medici-museum (foto: Henk Woudsma)

In Palazzo Medici-Riccardi staat misschien wel een van de aandoendelijkste, melancholische en mooiste Madonna met Kind. Het is van Fra Filippo Lippi. Dit schilderij uit ca. 1442 werd in opdracht van Cosimo de 'Medici gemaakt en het is sindsdien nog steeds in het paleis. Filippino werkte een tijdje in het atelier van Botticelli, wiens invloed duidelijk te zien is in dit vroege werk.

Gastvrijheid van de familie Taddei

2010-05-08T13:10:00.001+02:00

Via de Ginori nr. 17 en nr. 19 (foto: Henk Woudsma)

Via de Ginori is zeer de moeite waard om te bezoeken. Het is een straat waarlangs vele mooie paleizen uit de 15e en 16e eeuw staan. Een van de families die daar paleizen lieten bouwen was de familie Taddei. Taddeo Taddei was beschermheer, humanist en vooral liefhebber van de kunsten. Hij had contact met de grote persoonlijkheden van zijn tijd, zoals Raphael en Michelangelo. De gastvrijheid van de familie Taddei voor Raphael wordt herdacht met een gedenkplaat op nummer 17 van de Via dei Ginori. Echter is door een vergissing deze plaat verkeerd aangebracht. De schilder was in het Palazzo Taddei van Taddeo op nummer 15 ter gast. Daarnaast heeft Raphael echter ook op nummer 19 in Palazzo Tolomei Biffi van Antonio Taddei gewoond.

(foto: Henk Woudsma)

Palazzo Barbolani di Montauto maakt een knieval

2010-05-08T13:04:00.001+02:00

Palazzo Barbolani di Montauto met knielende vensters (foto: Henk Woudsma)

Op nummer 9 van Via de Ginori staat Palazzo Barbolani di Montauto. Dit schitterende paleis met een mooi binnenplaats heeft iets bijzonders: de zogenaamde "knielende ramen'', oftewel ''La finestra inginocchiata''. Dit is een monumentaal type venster die uitsluitend wordt gebruikt op de begane grond. De vensterbank is gebaseerd op twee steunprojecties die er uitzien als twee "benen" met een knie, vandaar de naam. Voor het eerst werd dit venster met een ''knieval'' toegepast bij Palazzo Medici Riccardi door Michelangelo. De maniëristische vensters van dit paleis zijn van Bartolomeo Ammannati (ca. 1570-1580).

Romeinse monumenten in het Ospedale degli Innocentie-Museum

2010-05-07T19:29:00.003+02:00

Ospedale degli Innocentie-Museum (foto: Henk Woudsma)

Botticelli (links) en Ghirlandaio (achtergrond) foto: Henk Woudsma

(foto: Henk Woudsma)

Ospedale degli Innocentie heeft een klein en bescheiden museum met een interessante collectie. Naast het beroemde meesterwerk "Tronende Madonna met Heiligen" uit ca. 1493 van Piero di Cosimo en een jeugdwerk (Madonna met kind) van Botticelli hangt een schitterende "Aanbidding der Wijzen" van Domenico Ghirlandaio uit 1488. Het schilderij was bestemd voor het hoofdaltaar van de kerk bij het hospitaal. Enkele scènes verwijzen naar de functie en het ontstaan van het hospitaal. Opvallend is de verwijzing naar het antieke Rome. Achter het tafereel met de kindermoord zijn daarachter een aantal Romeinse monumenten te zien: van links naar rechts zijn dat het Colloseum, de Zuil van Trajanus, de Torre delle Milizie en de Piramide van Cestius.

Meer ordening op Piazza del Duomo

2010-05-05T09:27:00.004+02:00

Piazza del Duomo (foto: Henk Woudsma)

In de Middeleeuwen en voor Florence geldt dit vooral na 1250 als de stad een fenomenale groei doormaakt, was de architectuur nog weinig doordacht. Zo werd er nauwelijks of geen rekening gehouden met de stedelijke context. De ramen van meerdere aan elkaar grenzende huizen verschillen sterk van hoogte, vorm en grootte en lijken vrij willekeurig geplaatst. Op het einde van de dertiende eeuw, dus nog in de Middeleeuwen, kwam langzamerhand de gedachte op aan meer ordening bij het bouwen van huizen en palazzo's. Zo werd het verplicht om in enkele straten bij de Duomo ramen op gelijke hoogte te bouwen waardoor een rij aangrenzende huizen er meer als een eenheid kwam uit te zien. Dit is heel mooi te zien op Piazza del Duomo. Maar de echte doorbraak naar een geordende plattegrond, gevel en het rekening houden met de stedelijke context vond pas in de vijftiende eeuw plaats.

Op Piazza del Duomo nummer 29 is een gedenksteen bevestigd voor Donatello op de plaats waar hij zijn werkplaats had. Nu is daar Ristorante Le Botteghe Di Donatello gevestigd. De gedenksteen werd in 1887 onthuld door koning Umberto I, samen met de gevel van de dom.

Piazza del Duomo, herdenkingsplaat Donatello (foto: Henk Woudsma)

Een Nederlandse schilder in Florence

2010-05-04T19:24:00.003+02:00

Palazzo Mellini-Fossi (foto: Henk Woudsma)

Palazzo Mellini-Fossi aan de Via de' Benci 20 heeft aan de buitenkant prachtige kleurige fresco's. Het is in ca. 1575 aangebracht door de Nederlandse schilder Giovanni Solf (of Jan Solf) gebaseerd op tekeningen van Francesco Salviati. De geschilderde gevel is verdeeld in vijf verschillende niveaus en vertegenwoordigen de mythen en verhalen met betrekking tot Danae Perseus, Pegasus en Andromeda. Eind jaren negentig van de vorige eeuw is het gerestaureerd. De fresco's waren verborgen onder een dikke zwarte korst als gevolg van de luchtvervuiling vanaf de 19e eeuw. Helaas kan ik verder geen gegevens vinden over de schilder Solf.

(foto: Henk Woudsma)

De Porta dei Leoni met laat gotische kunst

2010-05-03T20:28:00.004+02:00

Zij-ingang noordkant Santa Maria del Fiore (foto: Henk Woudsma)

Aan de noordkant van de kathedraal Santa Maria del Fiore bevindt zich een bekende hoofdingang, de Porta della Mandorla, met beeldhouwwerk uit de late gotiek en uit de vroege renaissance van onder andere Giovanni d'Ambrogio, Nanni di Banco en Donatello. Aan de andere kant van de kathedraal, de zuidkant, bevindt zich de Porta dei Canonici met eveneens beeldhouwkunst uit de late gotiek van de beeldhouwers Lorenzo Giovanni d'Ambrogio en Niccolò di Piero Lamberti. Naast de Porta della Mandorla is nog een zij-ingang, de "Porta dei Leoni" of Leeuwenpoort genoemd vanwege de twee leeuwenbeelden. Het beeldhouwwerk van de zij-ingang wordt toegeschreven aan Niccolò di Piero Lamberti en Piero di Giovanni Tedesco. Lamberti is de maker van de Madonna en de twee engelen en Tedesco is de maker van de decoratieve houten deur (1395-98).

Palazzo Budini Gattai

2010-05-02T21:35:00.004+02:00

Palazzo Budini Gattai (foto: Henk Woudsma)

Palazzo Bartolini-Salimbeni is gebouwd tussen 1520 en 1529. Het is het eerste echte hoge renaissancepaleis in Florence volgens door Rafaël en Bramante in Rome ingevoerde stijl. Volgens Vasari was dit paleis het eerste patriciërshuis in de stad dat vierkante ramen had met frontons; de façade werd bij vele later gebouwde Florentijnse paleizen nagevolgd. De eerste daarna was Palazzo Budini Gattai aan de Piazza della Santissima Annunziata. Het project is gestart in ongeveer 1549 door Giuliano di Baccio d’Agnolo en werd in 1563 na zijn dood voortgezet door Bartolomeo Ammannati. Het palazzo heeft een prachtige rode zichtbare baksteen. Het was voor die tijd uitzonderlijk dat het niet was bepleisterd of bekleed met hardsteen.

Bernardino Poccetti

2010-05-02T15:47:00.004+02:00

Bernardino Poccetti (foto: Henk Woudsma)

De laat-manieristische (contra-maniera) schilder Bernardino Poccetti schilderde in 1612 in het Chiostro Grande della Santissima Annunziata onder andere scènes uit het leven van de stichter van de Convent van Servites voor de Santissima Annunziata. Ook Arsenio Mascagni, Matteo Rosseli, Ventura Salimbeni en Andrea del Sarto hebben in dit klooster fresco's geschilderd. In totaal zijn 25 lunetten beschilderd. Op de bovenstaande afbeelding is één van de frescoschilderingen van Poccetti te zien, genaamd ''L'apparizione della Madonna al vescovo di Firenze e ai Sette Santi Fondatori''.

(foto: Henk Woudsma)

Chiostro Grande della Santissima Annunziata

met 25 beschilderde lunetten (foto: Henk Woudsma)

Farmacia di San Marco

2010-05-02T14:47:00.002+02:00

De voormalige apotheek van San Marco is gevestigd aan de Via Cavour in Florence in het voormalige klooster van San Marco. De apotheek werd opgericht door de dominicanen op initiatief van broeder Antonino als nevenvestiging van de Farmacia di Santa Maria Novella en dankzij de vrijgevigheid van Cosimo de' Medici. Het was voor het publiek geopend in 1450 en het werd gesloten in 1995 en weer heropend aan de Via Carissimi. Door de eeuwen heen diende de apotheek ook als een ontmoetingsplaats voor kunstenaars en intellectuelen. Nog steeds zijn de gebeeldhouwde insigne's uit de 19e eeuw met de namen van de artikelen te zien.

(foto: Henk Woudsma)

Een paleis met walgelijke koppen

2010-05-02T11:10:00.003+02:00

Palazzo Altoviti of dei Visacci (foto: Henk Woudsma)

In het midden van de 16e eeuw werd de façade van Palazzo Altoviti of dei Visacci aan de Borgo degli Albizzi versierd met vijftien hoofden (hermen) van beroemde Florentijnen. Dit werd in opdracht van de geleerde, humanist en politicus Baccio Valori uitgevoerd. De personages zijn onder andere Marsilio Ficino, Amerigo Vespucci, Leon Battista Alberti, Francesco Guicciardini, Dante, Petrarca en Boccaccio. De portretten werden ook wel de "Visacci" ofte wel ''walgelijke koppen'' genoemd, vandaar de naam van het gebouw.

De naturalistische stijl van Santi di Tito

2010-05-02T10:21:00.003+02:00

(foto: wga)

In tegenstelling tot Giorgio Vasari, die streefde naar complexe poses, strikte kleurwerking, gratie en overdrijving, bleef Santi di Tito bij zijn eigen vrij naturalistische stijl. In zijn late periode gebruikte hij rijkere kleuren en een meer realistische licht- en schaduwwerking. Santi di Tito's meesterwerk en afspiegeling van zijn rijpe latere stijl is de ''Visione di San Tommaso'' in de basiliek van San Marco uit 1593, ook wel bekend als ''Saint Thomas wijdt zijn Werken aan Christus''. Hier zien wij een eenvoudig vroom gebaar. Dit leek verloren te zijn gegaan tijdens de theoretisch onderlegde Florentijnse schilders sinds de dagen van Masaccio. Het is een stijl die vooruitkijkt naar de volgende decennia van de Bolognese School. Een stijl die ook wel contra-maniera wordt genoemd. Een terugkeer naar Raffaëls stijl, d.w.z. duidelijk verhalend met een eerlijk religieus gevoel van de vroege-renaissance was een toegeving aan de kerkelijke eisen van de contrareformatie dat kunst tegelijk belerend moest zijn en de eenvoudigste toeschouwer moest kunnen beroeren. Raffaëls stijl is ook duidelijk te zien in het werk van Fra Bartolomeo. Zijn werk ''Madonna del Baldacchino'' uit 1509 hangt links van Santi di Tito's werk in de Basiliek van San Marco. Een prachtige vergelijking is niet denkbaar. De altaren werden in 1580 ontworpen door Giambologna.

Rechts ''Visione di San Tommaso'' en links daarvan de ''Madonna del Baldacchino'',

Basiliek van San Marco (foto: Henk Woudsma)

Een herboren meesterwerk van Salviati

2010-05-01T21:44:00.002+02:00

(foto: Henk Woudsma)

In aansluiting van het vorige bericht ook aandacht voor een ander gerestaureerd paneelschilderij in de Museo dell'Opera di Santa Croce. Het is de ''la Deposizione dalla Croce'' van Francesco Salviati uit 1547-1548. Ook hier hebben we te maken met een laat maniëristisch werk. Ook hier geldt een prachtige schittering die tot stand is gebracht door zeer deskundige restaurateurs. Als nieuw herboren.

Een herboren meesterwerk van Bronzino

2010-05-01T21:26:00.006+02:00

(foto: Henk Woudsma)

De meeste paneelschilderingen die in de Museo dell'Opera di Sante Croce thuishoren, zijn nog steeds in restauratie als gevolg van de overstroming van 1966 die hier een hoogte van zeven meter bereikte. Momenteel is er een speciaal hiervoor ingerichte tentoonstelling te zien met foto's van kunstwerken vóór en na de overstroming. Werkelijk niet te geloven hoe sommige werken na restauratie weer als nieuw tevoorschijn komen. Dit geldt zeker voor Agnolo Bronzino's ''Discesa di Cristo al Limbo'' (1552). Het werk werd na 1966 als ''verloren'' beschouwd en pas in 2003 weer ''herontdekt'' in het complex van de Santa Croce. Het grote paneel is samengesteld uit verschillende stukken hout (meer dan 4 meter hoog) en werd zwaar beschadigd door de overstroming. Het is zeer vakkundig gerestaureerd en sinds november 2006 weer te zien. Het is een prachtig voorbeeld van een laat maniëristisch werk. Duidelijk is de invloed van de contrareformatie te zien. Christus als opvallende centrale figuur geschilderd. De kunst in dienst van de kerkelijke propaganda.

Een sinopia in Santi Apostoli

2010-04-30T17:18:00.002+02:00

(foto: HenkWoudsma)

In Santi Apostoli hangt een sinopia en het restant van de betreffende fresco van een Madonna en Kind van Paolo Schiavo. Oorspronkelijk was deze op de voorgevel van de kerk geplaatst. Helaas als gevolg van weersomstandigheden en klimatologische verschillen heeft de fresco veel schade opgelopen. Gelukkig in 2006 zeer deskundig gerestaureerd. Duidelijk is nu het verschil te zien tussen de tekening en het uiteindelijke werk.

Barok en rococo in Santa Maria Maddalena dei Pazzi

2010-04-30T16:41:00.003+02:00

(foto's: Henk Woudsma)

De binnenruimte van de kerk Santa Maria Maddalena dei Pazzi (in gebruik door Franse augustijner monniken), oorspronkelijk een eenvoudige rechthoek, werd tijdens een verbouwing in 1480-1492 door Giuliano da Sangallo aan de twee zijnmuren uitgebreid met ieder zes zijkappellen. Daarin zijn onder andere altaarstukken te zien van Cosimo Rosselli (foto links: Incoronazione della Vergine, 1505) en van de laat-maniërist Santi di Tinto (foto rechts: Orazione nell´orto, 1591). Aan de weerszijden van de koorkapel maakte de Napolitaan Luca Giordano in 1685 twee baroke schilderijen (links: Gesu e S. M. Maddalena dei Pazzi en rechts: La Vergine presenta il Bambino a Santa Maria Maddalena dei Pazzi).

Luca Giordano, Gesu e S. M. Maddalena dei Pazzi (foto: Henk Woudsma)

Luca Giordano, La Vergine presenta il Bambino a Santa Maria Maddalena dei Pazzi

(foto: Henk Woudsma)

De rococo beelden ''Onschuld'' en ''Religie'' aan de linkerkant zijn van de Fransman Antonio Montauti en de rococo beelden ''Penitentie'' en ''Geloof'' (1781) aan de rechterkant zijn van Innocenzo Spinazzi. Duidelijk is te zien aan het beeld ''Geloof'' dat hij geïnspireerd is geweest door het beeld ''La Pudicizia" (1752) van Antonio Corradini, die te zien is in Cappella Sansevero te Napels.

Innocenzo Spinazzi, Geloof (foto: wga)

Cosimo Rosselli in Sant'Ambrogio

2010-04-30T00:25:00.001+02:00

(foto: Henk Woudsma)

Het belangrijkste en bekende werk van de Florentijnse schilder Cosimo Rosselli is - naast het werk in de Sixtijnse Kapel te Rome - het fresco van het wonderlijke sacrament in de Sant'Ambrogio in Florence uit 1485. In de laatste jaren van zijn leven vervaardigde hij degelijke, maar weinig vernieuwende altaarstukken. Een voorbeeld is eveneens in de Ambrogio kerk te zien. Het is het prachtige altaarstuk ''Maria vereerd door St. Franciscus en St. Ambrosius'' gemaakt in 1498. De kapel is in 1716 gemaakt door de architect en beeldhouwer Giovanni Battista Foggini.

Uit de Stinche: ''La Cacciata del Duca di Atene''

2010-04-29T16:27:00.000+02:00

''La Cacciata del Duca di Atene'', Orcagna, Palazzo Vecchio (foto: Henk Woudsma)

Op de tweede verdieping van het Palazzo Vecchio is de fresco ''La Cacciata del Duca di Atene'' te zien uit 1323-1349 van Andrea di Cione di Arcangelo, ook wel Orcagna genoemd. Deze fresco komt uit het voormalige gevangenis Stinche. Op de fresco is duidelijk Palazzo Vecchio te zien met aan de linkerzijde een vrouwelijke figuur met een aureool (verschillend geïnterpreteerd) zittend op een troon bedekt met een doek vastgehouden door twee engelen. Verder zien we de Hertog van Athene, die ontsnapt uit St. Anne en achtervolgd wordt door gewapende Florentijnen (1343?). De gevangenis was een particuliere gevangenis in het centrum van Florence aan de Via Ghibellina van ongeveer 1300 tot de vroege jaren 1800. De enige toegangsweg was de kleine deur ''Borbottoni'' aan de rechterkant, ook wel ''The Deur van Ellende'' genoemd door de Florentijnen. Hoe meer een gevangene kon betalen aan de gevangenis-meester, des te beter is zijn behandeling binnen.

(foto: Museo dei Ragazzi)

De authentieke kerk Santi Apostoli

2010-04-29T14:12:00.003+02:00

De kerk van de Santi Apostoli heeft een van de mooiste vroege kerkinterieurs van Florence. De Florentijnen schreven de stichting van de Santi Apostoli aan Karel de Grote toe. Dit geldt ook voor Vasari die in zijn voorrede tot ‘De Levens’ over deze kerk het volgende schrijft: ‘Daarna begon de architectuur enige vooruitgang te vertonen: in Florence bouwde Karel de Grote de Santi Apostoli die, hoe klein ook, prachtig van stijl was; immers, niet alleen zijn de zuilschachten, hoewel niet uit één stuk, bijzonder sierlijk en uitgevoerd in goede verhoudingen,ook de kapitelen en de bogen die overgaan in de bescheiden gewelven van de beide kleine schepen- tonen aan dat er in Toscane enige goede vaklieden waren overgebleven, of weer waren opgestaan. Kortom, de architectuur van deze kerk is zodanig dat Filippo Brunelleschi zich verwaardigde haar tot voorbeeld te nemen toen hij in diezelfde stad de Santo Spirito en de San Lorenzo bouwde.’

Helemaal ontliep het interieur niet aan de tand des tijds. Dit is vooral duidelijk te zien aan de rechterbeuk waar onder andere de ''Allegorie van de Onbevlekte Ontvangenis'' uit 1541 van Giorgio Vasari hangt. De afbeelding laat zien dat Maria als mens deelachtig is aan de erfzonde. Daarom onbevlekt ontvangen: zonder zonden geboren. De boom uit het paradijs met duivel er omheen is getekend door de erfzonde en ongedaan gemaakt doordat het hout gebruikt wordt voor het kruis van Jezus.

Santi Apostoli (foto: Henk Woudsma)

Interieur Santi Apostoli (foto: Henk Woudsma)

''Onbevlekte Ontvangenis'' (1541), Giorgio Vasari, Santi Apostoli (foto: Henk Woudsma)

Majolica en ''opus sectile'': de graftombe Benozzo Federighi

2010-04-29T09:43:00.002+02:00

(foto: Henk Woudsma)

De graftombe van Benozzo Federighi, bisschop van Fiesole (gestorven 1450) is natuurlijk niet onbekend, maar vermeldigingswaardig. Het is gemaakt in 1454 door Luca della Robbia. Het geheel is van marmer en omlijst met majolica in een prachtige kleur groen met decoraties. Van ongekende schoonheid. Het frame is gemaakt met behulp van de "opus sectile" techniek. Het is een van de eerste voorbeelden van het gebruik van majolica voor grafmonumenten. De tombe (275 x 270 cm.) was oorspronkelijk bestemd voor de Federighi-kapel in de San Pancrazio, maar werd in 1896 naar de Santa Trinita gebracht.

Balducci in Oratorio di Gesù Pellegrino

2010-04-28T20:55:00.002+02:00

Oratorio di Gesù Pellegrino (foto: Henk Woudsma)

Interieur Oratorio di Gesù Pellegrino (foto: Henk Woudsma)

Giovanni Balducci heeft ook een tijdje in Napels gewerkt. Onder andere voltooide hij in 1606 fresco's in het Chiostro del Carmine Maggiore. Opnieuw in Florence een kennismaking met deze schilder in het Oratorio di Gesù Pellegrino. Dit gebouw is tussen 1585 en 1588 gemoderniseerd door Giovanni Antonio Dosio. Deze Florentijnse architect ontwierp onder andere de prachtige kruisgang in de Certosa van S. Martino in Napels. De fresco's en de altaarstukken met scènes uit het leven van Christus zijn in 1590 door Balducci in het oratorium aangebracht. Het zijn prachtige en kleurrijke maniëristische werken. Zeer de moeite waard deze te aanschouwen.

Giovanni Balducci, Oratorio di Gesù Pellegrino (foto: Henk Woudsma)

Een klassieke sfeer in de San Miniato

2010-04-28T16:13:00.001+02:00

Byzantijns kapitel, San Miniato (foto: Henk Woudsma)

Corintisch kapitel, San Miniato (foto: Henk Woudsma)

Binnen in de San Miniato al Monte hebben sommige van de donkere zuilen antieke Corintische kapitelen en andere zijn Byzantijns. Door deze klassieke sfeer dachten vele architecten uit de renaissance met deze kerk een voorbeeld van romeins vakmanschap van doen te hebben.

Lorenzo di Bicci

2010-04-28T13:20:00.002+02:00

(foto: Henk Woudsma)

Op de zuidoostelijke hoek van Via de' Giraldi is een tabernakel (ca. 1420) geplaatst van Lorenzo di Bicci. Het is een afbeelding van Madoona en kind met St. Antonius, de Heilige Petrus en twee engelen. De Lorenzo heeft onder andere ook de indrukwekkende wegkapel aan de Via de Aretina gemaakt.

(foto: Henk Woudsma)

De binnenplaats van Palazzo degli Alessandri

2010-04-28T11:34:00.002+02:00

(foto: Henk Woudsma)

Alleen al om de schitterende binnenplaatsen van de talloze paleizen is een bezoek aan Florence meer dan waard. De binnenplaats van het paleis van Alexandrië bijvoorbeeld is gelegen aan de Borgo Albizi in het historisch centrum van Florence. Vooral een bezoek in het vroege voorjaar is een aanrader. Het paleis zelf uit de 13e eeuw is in een prachtige Florentijnse stijl gebouwd.

Een schitterende leeuw in Palazzo Capponi

2010-04-28T10:46:00.002+02:00

Palazzo Capponi (foto: Henk Woudsma)

(foto: Henk Woudsma)

Aan de Via Bardi op nummer 36 ligt Palazzo Capponi. Dit paleis is rond 1420 voor Niccolò da Uzzano gebouwd. Binnen (aanbellen voor de conciërge) is aan de voet van een trap een prachtige porfieren leeuw, die eens een onderdeel was van een antieke Romeinse (Etruksisch?) sarcofaag uit de tweede eeuw na Christus.

(foto: Henk Woudsma)

Representatieve schilderkunst in Galleria Buonarroti

2009-12-06T16:16:00.004+01:00

Galleria Buonarotti, Allori, Michelangelo met de Poesia (links)

en Da Empoli, Michelangelo presenteert zijn model van San Lorenzo aan Leo X (rechts)

(foto wikipedia)

De schilderijencyclus van de Galleria Buonarrot in Casa Buonarroti is representatief voor de ontwikkeling van de schilderkunst van het tweede en derde decennium in Florence. Dit wordt ook wel ''Contra-Maniera'' genoemd. Aan het begin hiervan staat Santo di Tito die, in tegenstelling tot het maniërisme van de Vasari-school, streeft naar vereenvoudigde, ruimtelijke doordachte compositie en naar een naturalisme in de figuren met een evenwicht tussen vorm en inhoud. Dit streven werd in belangrijke mate bepaald door de eigen klassieke meesters van het vroege Cinquecento als Andrea del Sarto en Fra Bartolommeo. Deze Florentijnse traditie van de lineaire vormgeving werd aan het eind van de 16e eeuw verrijkt door de overname van Venetiaanse kleur, schilderachtig doorwerkt oppervlak en lichtbehandeling.

Vanaf 1590 kwam hierbij nog als belangrijke impuls de kunst van Tito's leerling Ludovico Cigoli. Het streven naar een naturalistische weergave wordt daarbij gecombineerd met een exacte stofuitdrukking en een voorliefde voor rijk geornamenteerde en met goud doorwerkte materialen, een Florentijnse traditie, reeds aanwezig bij Bronzino en omstreeks 1590 door zijn leerling Allesandro Allori weer opgenomen.

Daarnaast komt omstreeks 1600 tevens een stroming aan bod die zich houdt aan de Florentijnse traditie van de getekende vormen en zich heroriënteert op het vroege Cinquecento met een classicistisch afgewogen compositie in een architecturaal kader en dit vervolgens combineert met egale transparante kleurvlakken, minutieuze detaillering en een helder, gelijkmatig verdeeld licht, waarmee een bijna objectieve weergave wordt benaderd. Een van de belangrijkste exponenten is Jacopo da Empoli.

Het zijn voornamelijk deze stromingen die de Florentijnse schilderkunst in de eerste decennia van de 17e eeuw bepaalden.

Het blijkt, ook uit schilderingen van de Galleria, dat de Florentijnse schilders nauwelijks enige invloed hebben ondergaan van het Romeinse milieu van het caravaggisme en de Bolognese vernieuwingen. De kenmerken van de ontwikkeling ingezet bij Santo di Tito zijn blijven overheersen. Cigoli's invloed komt in de Galleria tot uiting in de werken van zijn leerlingen Christofano Allori, Giovanni Billiverti, Sigismondo Coccapani en bij Matteo Rosselli. Meer Venetiaans van karakter zijn schilders als Fabrizio Boschi, Fillipo Tarchiani en Valerio Marucelli. Het verisme zo kenmerkend voor Empoli komt naar voren bij Domenico Passignano, Anastagio Fontebuoni en Cosimo Gamberucci. Daarnaast blijft bij velen maniëristische details.

Bron: Vliegenthart: A.W., De Galleria Buonarroti: Michelangelo en Michelangelo il Giovane, Rotterdam 1969.

Klik voor meer foto's op: wikipedia.

De frescocyclus van Pontormo in Galluzzo

2009-12-05T12:01:00.000+01:00

Pontormo, Ressurretion van Christus, Certosa del Galluzzo

Van 1523 tot en met 1525 neemt Pontormo tijdens een uitbraak van de pest in Florence, zijn toevlucht in een kartuizerklooster, de Certosa del Galluzzo even buiten ten zuiden van Florence, waar hij een frescocyclus over het Lijden van Christus maakt. Pontormo produceerde deze frescocyclus met een immense religieuze kracht voor de kloostergang van de Certosa. Door de blootstelling aan de elementen zijn de fresco’s in slechte staat bewaard gebleven, waardoor hun mysterieuze aantrekkingskracht nog groter is geworden. Pontormo baseerde zich ten dele op Duitse prenten, waaronder die van Albrecht Dürer, voor enkele compositorische suggesties en werkt binnen de complexe ruimtelijke en proportionele systemen. De werken werd lang gezien als grenspaal van het vroege maniërisme. Volgens Eve Borsook behoren deze tot de meest dramatische en bizarre voortbrengselen van de Florentijnse schilderkunst (bron: G.B.I. Hool. Pontormo: maniërist of modernist?) Voor meer foto's klik op: Gliscritti.

''Di Sotto In Su'' in een opvallend coloriet

2009-12-05T08:44:00.006+01:00

Paolo Schiavo, Tronende Madonna 1436 San Miniato (foto: Henk Woudsma)

De fresco van Paolo Schiavo met de tronende Madonna en heiligen in de San Miniato al Monte is duidelijk beïnvloed door de contemporaine beeldhouwkunst die Schiavo in situ bestudeerde. De twee van de afgebeelde heiligen, namelijk Marcus en Jacobus resp. tweede van links en tweede van rechts, is wat betreft houding en gelaatstype gebaseerd op de Markus van Donatello voor Orsanmichele. Schiavo heeft verder een techniek toegepast waarbij het kijken van beneden naar boven optimaal wordt ervaren door perspectivische verkortingen. Dit wordt ook wel met het Italiaanse begrip `Di Sotto In Su´ aangegeven. Dergelijke effecten komen in de schilderkunst van deze periode nog niet vaak voor. Het belangrijkste voorbeeld, Uccelo´s Hawkwood in de kathedraal, werd in hetzelfde jaar geschilderd (bron: Anneke de Vries. Schilderkunst in Florence tussen 1400 en 1430).

Het kan in één blok marmer... Da Sangallo

2009-12-04T18:46:00.002+01:00

Francesco da Sangallo, Anna-te-Drieën, 1522/1526, Orsanmichele (foto: Marjolijn van Wijk)

Het is lastig om te bepalen wat nu het vroegste voorbeeld is van een beeldhouwwerk, waarbij min of meer succesvol getracht is meerdere figuren uit één blok marmer te halen. Een werk dat daarvoor in aanmerking kan komen is de Anna-te-Drieën van Francesco da Sangallo uit 1522 of 1526 in de Orsanmichele. In zijn Leven van Da Sangallo zegt Vasari hierover: ''Behalve het werk dat hij maakte in Florence en elders van beeldhouwkunst of architectuur bevindt er zich van zijn hand in de Orasanmichele de Madonna met kind op haar schouder, die gezeten is op de schoot van Anna, van marmer; en dit werk, met vrijstaande figuren uit slechts één blok, werd en wordt beschouwd als een fraai werk''.

Via dei Girolami

2009-12-01T19:19:00.004+01:00

(foto: Henk Woudsma)

Door de gunstige ligging aan de Arno was Florence in 1300 in een eeuw tijd meer dan zesmaal zo groot geworden. Het is niet zo moeilijk te bedenken dat bij een dermate snelle groei van de bevolking van enig planmatig bouwen nauwelijks sprake was. Florence zal in die tijd een opeenstapeling van dicht op elkaar gebouwde hoge huizen zijn geweest. Erg veel zorg zal er niet besteed zijn aan het uiterlijk van deze huizen. Om ruimte zo goed mogelijk te benutten werden vaak gesloten bruggen tussen huizen en overhangende balkons gebouwd. Dit wordt ook wel ''sporti'' genoemd. Later werden de overhangende bovenverdiepingen door nieuwe bouwvoorschriften niet meer toegestaan en bijna allemaal verwijderd. In Via dei Girolami is dit gelukkig nog te zien.

(foto: Henk Woudsma)

Vruchtbare samenwerkingen in Impruneta.

2009-11-29T16:11:00.001+01:00

(foto: wikipedia)

Vanuit het oogpunt van verkoopbaarheid werden vanaf de 19e eeuw helaas grote altaarstukken ontmanteld voor de kunsthandel. In de nabije omgeving van Florence ligt het plaatsje Impruneta. In 1955 is daar de kerk Santa Maria dell'Impruneta zorgvuldig opgebouwd die in de Tweede Wereldoorlog volledig werd verwoest. Gelukkig werd het altaarstuk, een grote polyptiek met Maria en Kind, niet ontmanteld. Het is weer volledig in opgelapte staat op de oorspronkelijke plaats achter het hoogaltaar geplaatst. Dit prachtige werk is in 1375 tot stand gekomen door samenwerking tussen twee meesters: Pietro Nelli (? - 1419) en Tommaso del Mazza (of Niccolo di Pietro Gerini). Uit een document van 1384 weten we dat Nelli de bovenste rij voorstellingen heeft vervaardigd, maar men neemt aan dat hij ook verantwoordelijk is geweest voor de heiligen aan weerszijden van de Madonna. Er is nog een voorbeeld van een tot stand gekomen samenwerking in deze kerk. Aan beide zijden van het koor zijn twee tabernakels (de rechter is de Cappella della Croce; de linker de Cappella della Madonna) ontworpen door Michelozzo, met een geglazuurde terracotta versiering van Luca della Robbia.

Michelozzo en Luca della Robbia, S. Maria dell'Impruneta (foto: wikipedia)

Luca della Robbia, Cappella della Croce, S. Maria dell'Impruneta (foto: Renzodionigi)

La Berta (het versteende vrouwenhoofd)

2009-11-28T18:50:00.002+01:00

(foto: wikipedia)

Hoog op de klokkentoren van Santa Maria Maggiore is een stenen vrouwenhoofd te zien. Of beter gezegd: een hoofd dat versteend is. In de volksmond wordt dit hoofd la ''Berta" genoemd. Maar waarom is de "Berta" versteend in de klokkentoren van de kerk? Dit verhaal begint op 16 september van 1327 toen een veroordeelde man, de arts, astronoom, dichter en leraar Cecco d'Ascoli, op weg was naar de brandstapel op de Piazza Santa Croce. Toen de wagen de toren passeerde vroeg de gevangene om wat water. Een vrouw, genaamd Bertha, die uit het raam hing hoorde dit en riep niet aan zijn verzoek gehoor te geven. Volgens haar was dit een truc om aan het vuur te ontsnappen. De vrouw zou hebben geschreeuwd: ''Se beve, non brucerà più!!'' (Als je drinkt, niet meer branden!). Cecco d'Ascoli was woedend en vervloekte haar met een spreuk (''E tu, non leverai più la testa di lì!!'') waarop het hoofd versteende. ''Berta'' wacht nog steeds op een bevrijding van de verschrikkelijke betovering (bron: Gianni Mafucci). In werkelijkheid is het vrouwenhoofd een laat Romeinse sculptuur die ter decoratie is aangebracht.

Zeldzame sculpturen uit de romaanse periode

2009-11-28T10:18:00.009+01:00

St. Michael en twee heiligen, San Gaetano Florence (foto: wikipedia)

Er zijn maar weinig voorbeelden van romaanse sculptuur in Florence. In de Antinori kapel in de San Gaetano kerk zijn drie 12e eeuwse reliëfs te zien. Een St. Michael en twee heiligen. Deze komen uit de kerk van S. Michele Berteldi (11e eeuws). De barokke San Gaetano is tussen 1604 en 1649 op de plaats van deze kerk gebouwd. Het Metropolitan Museum of Art heeft nog een reliëf van de preekstoel uit ongeveer 1200 met een Annunciatie. Dit komt uit de voormalige kerk van San Piero Scheraggio. Het reliëf is een van de zeven panelen die ergens tussen 1410 en 1755 werd ontmanteld. Verder zijn aan de buitenkant van het Baptisterium en de San Miniato nog sculpturen uit de romaanse periode te zien.

Annunciatie, Metropolitan Museum of Art

Leeuwekoppen op de San Miniato (foto: Henk Woudsma)

Mannenkop op de San Miniato (Henk Woudsma)

Leeuwekop en hoofd op het Baptisterium (foto: Henk Woudsma)

San Salvatore al Vescovo en de Florentijnse incrustatiestijl

2009-11-22T20:04:00.011+01:00

San Salvatore al Vescovo, Florence (foto: Henk Woudsma)

Aan de Piazza dell' Olio is een overblijfsel te zien van de Romaanse kerk San Salvatore al Vescovo uit de 11e eeuw met een prachtige façade met zwart-wit inlegwerk uit 1221. De kerk is opgenomen in het Palazzo Arcivescovile. Het is een van de kerken in Florence, samen met San Miniato al Monte, Santa Maria Novella, Santo Stefano al Ponte en het baptisterium, met een originele Romaanse voorkant in groen en wit marmer. Ook de kerk Badia fiesolana in Fiesole vlakbij Florence is hiervan een prachtig voorbeeld. Dit wordt ook wel de Florentijnse incrustatiestijl genoemd. Het motief van een door klassieke arcaden en veelkleurig marmer omlijste weergave van het paradijs als het hemelse Jeruzalem, groeide bij de kerken uit tot een gemeenschappelijk kenmerk. De bouwmeesters bedekten de façades met vier tot vijf centimeter dikke witte marmerplaten uit de groeve van Carrara en met groen serpentijn uit Prato (het ''verde di Prato''), waarbij ze uitgingen van een streng geometrisch patroon. De kerk werd gedocumenteerd in 1032, maar is misschien al daterend uit de 7e of 9e eeuw. Het is in 1221 herbouwd, mogelijk door Arnolfo di Cambio. Het interieur werd in 1737 geheel vernieuwd naar een ontwerp van Bernardo Ciurini. Het is versierd met 18e eeuwse fresco's in rococo stijl: op de koepel een ''Transfiguratie'' en in het koor de ''Aanbidding van de Herders'' van Giandomenico Ferretti (1738). Verder op het plafond van het schip de ''Hemelvaart'' van Christus Vincenzo Meucci. Toegang is vanaf de binnenplaats van het paleis.

De geestenuitdrijver Benedictus van Nursia

2009-11-21T22:17:00.002+01:00

(foto: Web Gallery of Art)

Wat hebben Sint-Petrus Martyr en Benedictus van Nursia met elkaar gemeen? Bij beiden kon de duivel zijn zin niet doorzetten. Bij Martyr werd de duivel een halt toegeroepen en bij Nursia werd de duivel zelfs verdreven. In 1387 schilderde Spinello Aretino een reeks fresco's over het leven van Nursia in de sacristie van de San Miniato al Montekerk. Nursia, stichter van de eerste grote kloosterorde van het Westen, werd vaak afgebeeld in zijn rol als kloosterbouwer. Op basis van de legende die over hem wordt verteld in de 6e eeuwse ''dialoges'' van Paus Gregorius de Grote, genoot hij ook een grote reputatie als verrichter van wonderen en geestenuitdrijver. Spinello schilderde in San Miniato een incident tijdens de bouw van het eerste klooster van Nursia in Monte Casino. De monniken in hun witte pijlen raken gefrustreerd door het gewicht van een steen die zij voor de bouw willen gebruiken: de duivel zit op de steen waardoor deze niet te tillen is. Nursia heft zijn hand om de satan te verdrijven, die rechtsboven wegijlt.

Detail overige fresco's van Spinello Aretino San Miniato (foto: Henk Woudsma)

De kosmos als ontwerp voor een tombe

2009-11-18T20:33:00.005+01:00

Andrea del Verrochio, tombe San Lorenzo 1467 (foto: wikipedia)

Andrea del Verrochio, tombe, crypte San Lorenzo 1467 (foto: Henk Woudsma)

Voor het hoofdaltaar in de kerk van San Lorenzo is op de vloer een ronde plaat met witte banden en met aan de weerszijden koperen roosters te zien. Hier is de tombe van Cosimo I de Medici gemarkeerd. De werkelijke tombe van Cosimo ligt direct onder deze plaat in de crypte. Het is een totaalwerk van Andrea del Verrocchio. Door de roosters valt het licht in de crypte. Ook de stem van de priester die de mis opdraagt en de stralen van de monstrans dringen tot de tombe door. Het is heel anders dan de andere grafmonumenten uit de vroege renaissance: er is geen portret of borstbeeld van de overledene en er zijn geen christelijke symbolen aangegeven. Om de interpretatie van de tombe te begrijpen is het noodzakelijk om zijn geometrische vormen en verhoudingen te bestuderen. De vormen in deze samenstelling verwijzen naar het humanistische denken en naar de neo-platoonse filosofie. Nadruk wordt gelegd op het centrum. Hiermee wordt verwezen naar de orde van de kosmos. De plaatsing in het midden van de kruising is symbolisch voor de centrale positie van de mens in die kosmos (bron: The European Mathematical Information Service).

Een Romaanse sarcofaag als decoratie

2009-11-16T21:29:00.005+01:00

(foto: Henk Woudsma)

Aan de zuidkant van het Baptisterium is iets bijzonders te zien. Aan de voet van de apsis is voor decoratie een sarcofaag ingekapseld. Waarschijnlijk Romaans. Het is een tafereel van schepen en mensen.

Il Divino Michelangelo in Casa Buonarroti

2009-11-15T11:16:00.003+01:00

Giorgio Vasari, decoratie derde kamer Casa Buonarroti Florence (foto Wikipedia)

De groeiende belangstelling voor portretten en zelfportretten in de renaissance bewijst dat kunstenaars tot de beroemde persoonlijkheden gingen horen. Michelangelo Buonarroti verwierf zelfs een betrekkelijk onaantastbare positie. Zijn roem werd het meest pregnant uitgedragen door de aanspreektitel ''Il Divino'' (De Goddelijke), die hij tijdens zijn leven ontving. Hij werd in 1564 vol pracht en praal begraven in de kerk van San Lorenzo volgens een ceremonieel dat voorheen uitsluitend aan vorsten voorbehouden was. Een van de belangwekkende uitvloeisels van Michelangelo's was het feit dat voor de Casa Buonarroti begin 17e eeuw een reeks schilderingen werd vervaardigd door verschillende kunstenaars (o.a. Matteo Rosselli, Jacopo da Empoli en Artemisia Gentileschi), waarin belangrijke scènes uit het leven van Michelangelo zijn uitgebeeld. Het vertrek, opgezet als een galleria, werd gesticht door Michelangelo's achterneef, de dichter en toneelschrijver Michelangelo Buonarroti il Giovane (1568-1647). Ook Giorgio Vasari heeft hieraan meegewerkt. Het balkenplafond laat gebeurtenissen rond de dood van de kunstenaar en zijn glorificatie zien, zijn eigenschappen en deugden. De Casa Buonarroti staat aan het begin van een lange reeks kunstenaarshuizen die tot op de dag van vandaag gesticht en in stand gehouden worden (bron: Kunst, Open Universiteit Heerlen 1998). Voor meer foto's: wikipedia.

Neri di Bicci in San Leonardo in Acetri

2009-11-14T15:34:00.000+01:00

We blijven nog even buiten Florence. Aan de Via S. Leonardo staat de kerk San Leonardo in Arcetri. Deze 11e eeuwse kerk is beroemd om zijn preekstoel uit de begin van het 13e eeuw uit de voormalige kerk van San Pier Scheraggio in Florence. Hiervan wordt gezegd dat Dante en Baccaccio vanuit deze kansel hebben gepredikt. Interessant zijn ook de altaarstukken. In het midden een triptiek van Lorenzo di Niccolò. Vermoedelijk is het kruispaneel erboven ook van hem. Links daarvan een ''Madonna van de Heilige Gordel'' (1467) en rechts een ""Annunciatie'' (1458), beide van Neri di Bicci. Neri kreeg zijn schildersopleiding in Florence in het atelier van zijn vader. Veel werk van zijn eigen hand heeft hij beschreven in een nog bewaard gebleven dagboek (bibliotheek Uffizi Museum) dat hij tussen 1453 en 1475 bijhield. Daaruit wordt duidelijk dat hij een groot atelier leidde, met veel werknemers, dat opdrachten uitvoerde voor de wijde omgeving van Florence (bron: Aan de oorsprong van de schilderkunst, Rik Vos en Henk van Os 1989).

Dansende naakten in Villa la Gallina

2009-11-11T18:37:00.001+01:00

Antonio del Pollaiuolo, dansende naakten, Villa la Gallina (detail)

De beroemde prent ''het gevecht van de tien naakte mannen'' uit ca. 1465-1470 (Metropolitan Museum of Art New York) van Antonio del Pollaiuolo is zeer belangrijk. Hierop zien wij Antonio’s ingewikkeldste picturale compositie. Met dit onderwerp wilde Antonio in de eerste plaats het naakte lichaam in actie tonen. Toen de prent werd gemaakt was dit nog een nieuw probleem in het Quattrocento. Antonio heeft meer dan alle andere meesters tot de oplossing hiervan bijgedragen. Het is een meesterlijke synthese van zijn belangrijkste artistieke ideaal: de decoratieve schoonheid in gewelddadige houdingen van het mannelijk naakt. Ook onthult Pollaiuolo zijn fanatieke belangstelling voor het naakt in actie in het nu beschadigde fresco uit ca. 1464-1471 van dansende naakten in de Villa la Gallina in de buurt van Florence aan de Via del Pian dei Giullari. Het is tevens een theoretische erkenning van de Dionysische iconografie uit de oudheid ontleend aan de hellenistische Romeinse sarcofagen. Een uniek voorbeeld van deze iconografie uit het midden van de 15e eeuw (bron: La Rivista di Engramma).

Marmeren zeemonsters uit Napels

2009-11-09T19:37:00.001+01:00

Aan de Piazza S. Spirito 29 is het Fondazione Salvatore Romano gevestigd in de enige overgebleven ruimte van het gotische klooster uit de 14e eeuw van de kerk Santo Spirito. Het museum is gevestigd in het oude Cenacolo. Hier is de indrukwekkende 14e eeuwse fresco van Andrea Orcagna van een Laatste Avondmaal en de Kruisiging te zien. Het fresco is niet alleen een van de beste werken Orcagna, maar ook een van de grootste muurschilderingen die de 14e eeuw heeft overleefd. Verder zijn hele interessante sculpturen te zien. Deze sculpturen zijn gedoneerd aan de stad Florence door de verzamelaar en antiquair Salvatore Romano in 1946. Echt heel bijzonder zijn de twee marmeren zeemonsters uit de 13e eeuw. De monsters zijn van het altaar van de basiliek Santa Restituta in Napels. Voor meer informatie over deze basiliek klik op: Een passie voor Napels.

Tempietto del Santo Sepolcro

2009-11-09T18:59:00.003+01:00

In de San Pancrazio kerk zetelt nu het museum Marino Marini. Bij het museum, in de Rucellai kapel, is het bijzondere Tempietto del Santo Sepolcro van Leon Battista Alberti. Hij greep in al zijn theorie terug op de klassieke oudheid. Alberti perfectioneerde de klassieke verhoudingen in renaissancevorm. Het leverde hem de bijnaam 'Vitruvius van de renaissance' op. De opdrachtgever Giovanni Rucellai nam de moeite de precieze maten te achterhalen van het Heilige graf in Jeruzalem voor de replica die in de familiekapel in de Pancrazio zou komen. De replica van het Heilige Graf is een miniatuurbasiliek met zwart en wit marmeren inlegwerk in de Florentijnse romaanse stijl, zoals die van het baptisterium en de S. Miniato, waarvan men in die tijd dacht dat het klassieke gebouwen waren. Voor meer foto's van dit prachtige tempeltje klik op: Art & Architecture.

(foto: Art & Architecture)

Romaanse bouwstijl... Santo Stefano al Ponte

2009-11-08T20:10:00.003+01:00

Voorgevel Santo Stefano al Ponte (foto: Henk Woudsma)

De meest voorkomende bouwstijl rond 1250 in Toscane was de typische romaanse bouwstijl uit Pisa en Lucca. Het onderste deel van de voorgevel van de Santo Stefano al Ponte is hiervan het beste bewaard gebleven voorbeeld. Vergelijk hiermee San Salvatore al Vescovo, San Miniato al Monte, Santa Maria Novella en het Baptisterium. In de 14e eeuw werd de buitenkant gerenoveerd. Van de oorspronkelijke gevel is alleen het witte en groene marmer uit Prato op het portaal overgebleven. In de lunetten zijn nog twee oorspronkelijke rozet-vormige structuren te zien en daarboven twee karakteristieke ramen met ingelegde marmeren zuilen. Het interieur is in de 17e eeuw verbouwd door Ferdinando Tacca. Ook heeft hij de bronzen antependium, de ''Steniging van Stefanus'' voor de kerk gemaakt. In de kerk is verder een Bisschoppelijk Museum (Diocesan Museum) gehuisvest met een zeer interessante collectie, waaronder een Madonna van Giotto.

il Madononne aan de Via Aretina

2009-11-02T18:59:00.002+01:00

Wegkapel van de Madonnone (foto 19e eeuw)

Aan de Via Aretina staat nog steeds een indrukwekkende wegkapel, maar nu zonder de schilderingen en de daarbij behorende ''sinopie'' die het bouwsel vroeger sierden geschilderd door Lorenzo di Bicci (1350-1427). In Florence noemen ze dit tabernakel en het gebied eromheen "Il Madonnone" wat betekent "een grote Heilige Maria". Vijf eeuwen bleef de kapel in weer en wind vrijwel intact. Maar de fresco's zouden niet gespaard blijven. Het originele schilderij is in een zeer slechte staat en is nu in de San Salvi kerk te Florence. Gelukkig is het ensemble van ''sinopie'' voor het grootste deel voortreffelijk bewaard gebleven. Deze bevinden zich nu in de Chiesa di Sant'Antonino.

Sinopia il Madononne Chiesa di Sant'Antonino

Huidige staat wegkapel van de Madonne met een kopie van de ''il Madonnone''

Een bevallig en teder werk van Francesco d'Antonio

2009-11-01T19:37:00.004+01:00

Francesco d'Antonio, De Heilige Ansanus, San Niccolò Oltrarno Florence (1425/26)

Het werk van Francesco d'Antonio geeft een duidelijk beeld van de heersende artistieke stromingen in Florence in de vroege 15e eeuw. In het begin van zijn carrière, tot ongeveer 1420, werd hij sterk beïnvloed door Lorenzo Monaco, daarna door Gentile da Fabriano en tenslotte door de Florentijnse meesters, Masolino, Masaccio en Domenico Veneziano. Zijn stijl heeft altijd iets bevalligs en teders; het zijn kwaliteiten, die hij gemeen heeft met zijn Sienese tijdgenoten. De Heilige Ansanus in San Niccolò Oltrarno maakt indruk door zijn afmetingen (227 x 142 cm.). De eenvoudige rechthoekige lijst is versierd met een rijk netwerk van ''intaglio'' (diepdruk) in twee kleuren, dat doet denken aan de latere marmerdecoraties aan de buitenzijde van de Dom in Florence. Onder het fresco werd een ''sinopia'' gevonden, waarop alleen de figuur van de heilige voorkomt (bron: Fresco's uit Florence, Rijksmuseum Amsterdam 1969).

Sinopia: De Heilige Ansanus

Franciabigio

2009-11-01T19:05:00.000+01:00

Refter Santa Maria di Candeli met links de ''Aankondiging'' en rechts het Laatste Avondmaal (foto wikipedia)

In het voormalige klooster van Santa Maria di Candeli is in het refectorium een prachtige ''Verkondiging'' uit 1514 te zien van Franciabigio (1482/83-1525) en een helper. Naast dit werk is ook zijn ''Laatste Avondmaal'' daar te zien. Franciabigio is waarschijnlijk assistent geweest van de Florentijnse schilder Mariotto Albertinelli, waarna hij samen met Andrea del Sarto een werkplaats opzet waarvan Del Sarto de artistieke leiding had. Piero di Cosimo, Ghirlandaio en Da Vinci oefenden een grote invloed op hem uit (bron: Fresco's uit Florence, Rijksmuseum Amsterdam 1969). Franciabigio probeerde in zijn werk tekenelementen met kleuren en licht-donkereffecten tot een atmosferische eenheid samen te voegen. Dit heeft hem ten onrechte het verwijt opgeleverd dat hij stilistisch afhankelijk was van Andrea del Sarto. In zijn composities paste hij op de voorgrond architectonische en perspectivische elementen toe, terwijl hij op de achtergrond illusionistische taferelen uitbeeldde. Met zijn portretten, die behoren tot de beste van de 16e eeuw, heeft hij de meeste naam gemaakt.

Gracieuze en elegante werken van Da Settignano

2009-10-31T14:12:00.002+01:00

Desiderio da Settignano. Detail tabernakel. San Lorenzo, marmerrelief (1460-62)

In de San Lorenzo bevindt zich een altaartabernakel van het Heilig Sacrament van Desiderio da Settignano. Een tabernakel dat model heeft gestaan voor talloze renaissance-tabernakels binnen en buiten Italie. Da Settignano werd vooral geprezen, omdat hij het uiterste aan ''gratia'' bezit. Met name de schilderijen van Filippo Lippi kunnen met vrucht naast de werken van Da Settignano worden geplaatst. Beide kunstenaars produceerden verfijnde en elegante Madonna's met lieflijke gezichten. ''Gratiose'' in beide betekenissen: gracieus en elegant.

Luce intellettual, piena d'amore

2009-10-30T23:51:00.003+01:00

De Medici's bezaten een ongelooflijk optimisme; zij geloofden dat intellect verenigd met schoonheid, de wereld kon verbeteren. Dante's opmerking: ''Luce intellettual, piena d'amore'' (het licht van de geest dat met liefde onthult, verheldert en verwarmt) is een uitstekende beschrijving van hun, nieuwe, lucide stijl. Drie generaties lang bevonden beeldhouwers, architecten en schilders zich in gezelschap van dichters en filosofen. Ideeën waren niet zo gemakkelijk visueel weer te geven en men maakte ze wat minder vaag door ze te personifiëren. In de Renaissance drukten ze de basisideeën van hun filosofie uit door middel van figuren uit de klassieke mythen en legenden. Er werden schilderijen van Venus en Lente gemaakt, louter voor de morele en intellectuele vorming van een Medici-telg. Hiernaast ziet u een portret van Marsilio Ficino. Het is een detail uit ''De engel verschijnt aan Zacharias'' van Ghirlandiao gemaakt in Cappella Tornabuoni, Santa Maria Novella uit 1486-90. De humanist Ficino schreef aan Lorenzo di Pierfrancesco de' Medici, een neef van Lorenzo il Magnifico, dat hij altijd zijn blik op Venus moet houden, dat is op ''Humanitas'', menselijkheid, een deugd die vele deugden omvat. Bekend is verder dat Ficino van oordeel was dat niets zo goed in staat is een jeugdige ziel in liefde voor de deugd te ontsteken als een zichtbare verbeelding van de schoonheid.

Florence als een stad van de geest. De geest van mensen en werken die zij tot stand brachten.

Klik voor meer informatie op: ''hoe abstracties te verbeelden''.

Gherardo Starnina

2009-10-29T22:21:00.004+01:00

Resurrezione di Lazarro, Museo dell'Opera di Santa Croce (foto wikipedia)

Algemeen beschouwt men de jaren tussen 1400 en 1430 als een periode van belangrijke veranderingen in de Florentijnse schilderkunst. Meteen na de eeuwwisseling maakten de schilders kennis met de Internationale Gotiek: de elegante, rijkgedecoreerde stijl die vanaf ca. 1375 in veel artistieke centra van Europa smaakbepalend werd. Deze stijl werd, zo is de gedachte, geintroduceerd door Starnina, die tussen 1401 en 1404 terugkeerde uit Spanje, waar de stijl al overheerste (bron: Schilderkunst in Florence tussen 1400 en 1430, Anneke de Vries 2004). Volgens kunstenaar-biograaf Giorgio Vasari was Gherardo Starnina een van de beroemdste en beste kunstenaars van Florence. Na zijn terugkeer in Florence leverde Starnina met zijn calligrafische, elegante lijnvoering en zijn delicate expressivitiet een belangrijke nieuwe impuls aan de Florentijnse schilderkunst. Deze werd tot dan toe gedomineerd door een verstarde vorm van schilderen in de trant van Giotto. Al vanaf 1420 verlegden deze door Starnina beïnvloede schilders hun aandacht naar de Renaissance, opnieuw door het optreden van een krachtige kunstenaarspersoonlijkheid, de schilder Masaccio.

Naast Santa Croce (Storie di Sant'Antonio Abate, cappella Castellani) zijn ook restanten van fresco's te zien in de Santa Maria del Carmine (le Storie dela vita di San Girolamo, frammenti dalla cappella Del Pugliese, 1401-1404). Naar aanleiding van een paneel (musicerende engelen, ca. 1408) van Starnina dat zich bevindt in het Museum Boijmans-van Beuningen recontrueert Henk van Os een altaar uit de Dom van Florence. Klik op: Beeldenstorm 1997.

Een koeienkop als daad van wraak

2009-10-24T11:46:00.002+02:00

(foto: Henk Woudsma)

Aan de linkerkant van Santa Maria del Fiore is een hoofd van een stier op een sokkel te zien. Tenminste dat lijkt zo. In werkelijkheid is het een koeienkop die daar is neergezet om alle dieren te herdenken die door de eeuwen heen hebben meegewerkt aan de bouw van de kathedraal. Omdat het sterk lijkt op een stierenkop met horens is er een soort legende ontstaan. De kop is daar geplaatst door een van de meester timmerlieden, die werkte aan de bouw van de nieuwe kathedraal. Hij was lange tijd de minnaar van de vrouw van de bakker. Zijn winkel was niet ver van de kerk. De bakker ontdekte de affaire en stapte naar de Kerkelijke Rechtbank om dit overspel te melden. De twee geliefden werden veroordeeld en moesten hun relatie stoppen. De meester-timmerman nam echter wraak en plaatste de kop van het dier tegenover het huis van de bakker. Zo werd elke keer de bakker als hij naar buiten keek herinnerd aan zijn verraad!

Authentiek ten top... de Bartolini-Salimbeni kapel

2009-10-23T20:13:00.003+02:00

(foto: Henk Woudsma)

De kerk Santa Trinita heeft maar liefst twintig kapellen, waarvan de Sassetti kapel de meest beroemde is. Niettemin is de Bartolini-Salimbeni kapel in deze kerk een zeldzaam voorbeeld in Florence waarvan de oorspronkelijke decoratie vrijwel geheel behouden is gebleven. De felkleurige fresco's (1420-1424) van gebeurtenissen uit het leven van de maagd Maria en het altaarstuk ''Annunciatie'' (ca. 1420) in de Bartolini-Salimbeni kapel zijn van Lorenzo Monaco. De kapel wordt afgesloten met een kantachtig smeedijzeren hek.

Een paleis met papavers... Palazzo Bartolini-Salimbeni

2009-10-23T19:57:00.003+02:00

Rechts in het midden zijn de papavers onder de richel te zien.

Op Piazza di Santa Trinita op de hoek met de via delle Terme, staat het Palazzo Bartolini-Salimbeni. Dit huis, gebouwd tussen 1520 en 1529 is het eerste echte hoge renaissancepaleis in Florence. Baccio d'Agnolo was een van de ontwerpers. Boven de toegangsdeur staat te lezen: ''Carpere promptius quam initari'' (Het is gemakkelijk kritiek te leveren dan het na te doen). Hiermee wilde hij kritiek voorkomen naar aanleiding van de vierkante ramen met frontons, die overigens later veel werd nagevolgd. Volgens Vasari was dit het eerste patriciershuis met zulke ramen. De twee nobele Florentijnse families Bartolini-Salimbeni waren zeer beroemd in Siena en Florence voor hun politieke en commerciële (zijdehandelaren) initiatieven. Maar ook arrogant. Op elke raam is een motto met papavers van de familie Salimbeni aangebracht: ''Per non dormire'' (Om niet te slapen). Het verhaal gaat dat de familie tijdens een banket met concurrenten opium in de wijn heeft gedaan, zodat zij alle winsten zelf konden opstrijken. De opium werkte als een slaapmiddel. Toen de zaken voor een grote partij zijde uit Pisa de volgende ochtend afgehandeld zouden worden, was Giovanni Salimbeni als eerste wakker. Hij reisde vervolgens naar Pisa en daar deed hij een van de meest lonende zaken uit zijn loopbaan.

(Foto: Henk Woudsma)

Het mirakel van Sint-Petrus Martyr

2009-10-22T19:00:00.004+02:00

Op de laatgotische Loggia del Bigallo is een prachtige fresco aan de buitenkant te zien uit de 13e eeuw van het mirakel van Sint-Petrus Martyr. De open loggia diende om onderdak te geven voor wezen en ongewenste kinderen die werden afgestaan aan de zorg van de broederschap, de "Onderneming van Barmhartigheid". Martyr was de patroonheilige van de broederschap. Op 16-jarige leeftijd trad hij in bij de Dominicanen, een nieuwe orde die toen pas vijf jaar bestond en die door prediking een actief aandeel had in de bestrijding van de ketterij. Hun eigenlijke naam luidde dan ook de Orde der Predinkheren. Als predikheer deed hij de naam van zijn orde alle eer aan, want hij was een populair predikant, die zijn woorden soms zelfs met wonderen kracht wist bij te zetten. Dat gebeurde ook op de Piazza del Mercato Vecchio toen tijdens een van zijn prediken een groot zwart paard opdook. Het was de duivel in gedaante van een paard die probeerde de menigte uiteen te drijven. De verschrikte menigte stoof uiteen. Martyr echter hief de hand en maakte een kruisteken in de richting van het wilde dier, dat meteen halt hield.

Loggia del Bigallo met rechts in het midden de fresco

Een giraf als nieuwe visuele ervaring

2009-10-21T22:28:00.006+02:00

Op een van de fresco's die Domenico Ghirlandaio in de Tornabuoni kapel van de Santa Maria Novella schilderde, staat een giraf afgebeeld (zie bovenstaande foto's). Deze giraf heeft hij in de tuin van Lorenzo Il Magnifico zien staan.

Lorenzo heeft in 1486 een giraf uit Afrika in Florence binnengebracht. Het was de eerste giraf in Europa. Het was een sensatie. Mede beïnvloed door het Renaissance-denken keken de mensen met nieuwe ogen naar de exotische dieren. In het algemeen was er een grote vraag naar nieuwe visuele ervaringen. De mensen vonden het fantastisch om naar het onverwachte te kijken. Vooral naar monsters, wonderen en andere ongewone dingen. Dit soort vermaak stamt eigenlijk uit de Romeinse tijd. Een favoriet tijdverdrijf was toen bijvoorbeeld om beren tegen luipaarden te laten opnemen of tijgers tegen parkieten met afgeknipte vleugels. Toen Paus Pius II in 1459 Florence bezocht besloot de stad deze traditie te doen herleven. De straten naar Piazza della Signoria waren voor die gelegenheid afgesloten en er werden leeuwen losgelaten in een geïmproviseerde arena. Vervolgens werden daar wolven, wilde zwijnen, paarden, stieren en Corsicaanse honden losgelaten. Een giraf was ook aanwezig in de vorm van een immense etalagepop. Binnen het dier waren twintig jonge mannen verborgen. Hun taak was om te proberen de leeuwen uit te dagen voor een aanval. Ondanks hun inspanningen eindigde het spektakel in een mislukking en werden ze door de menigte uitgejouwd. De leeuwen hadden geen honger...

Een brug als triomfboog

2009-10-21T20:21:00.004+02:00

In opdracht van Cosimo heeft Bartolomeo Ammanati tussen 1567 en 1569, als een soort triomfboog, de Ponte a Santa Trinita gebouwd over de Arno. De steenbok, het dierenriemteken van Cosimo, en de inscipties op het marmerfen rolwerk op de brug verwijzen naar hem en zijn overwinningen. Zeer waarschijnlijk gaf Michelangelo in Rome een schets van zijn idee over de brug aan Giorgio Vasari en hij gaf het weer door aan Ammanati. Duidelijk is de invloed van Michelangelo te zien aan de bogen van de brug die dezelfde welving hebben als de Medici-graven in de San Lorenzo.

Loggia del Pesce

2009-10-21T19:23:00.002+02:00

Piazza della Repubblica met linksachter nog de Loggia del Pesce

Steen voor steen werd werd de Loggia del Pesce van Giorgio Vasari uit 1567 afgebroken op de Mercato Vecchio om plaats te maken voor de aanleg van de Piazza della Repubblica. Dat gebeurde in 1855. De loggia werd gebruikt als overdekt vismarkt. De stenen werd opgeslagen in het Museum San Marco en pas een eeuw later in 1955 weer opgebouwd op de Piazza dei Ciompi. De antieke Loggia del Pesce werd gebouwd om de oude vismarkt van Ponte Vecchio te vervangen die de bouw van zijn Corridoio Vasariano in de weg stond. Op de loggia zijn ronde terracotta's te zien van zeedieren en groothertogenlijke wapenschilden. De loggia heeft een prachtige structuur van 18 dorsische kolomen. In Piazza dei Ciompi bevindt zich nu een vlooien- en antiekmarkt. De loggia wordt helaas hierdoor een beetje verdoezeld. Nieuwe plannen willen dat de markt verplaatst wordt en dan wordt daarmee de oude glorie van de loggia hersteld.

Loggia del Pesce (foto: Henk Woudsma)

Een memorabele samenwerking

2009-10-20T22:37:00.006+02:00

(foto: Henk Woudsma)

Negen jaar lang hebben de architect en beeldhouwer Michelozzo en beeldhouwer Donatello met elkaar samengewerkt. Ook het grafmonument (1424-1428) van de tegenpaus Johannes XXIII, rechts van het altaar, in het Baptisterium is door hun gemaakt. Wellicht het eerste wand- of nisgrafmonument uit de 15e eeuw. Michelozzo was verantwoordelijk voor de architecturale kaders en het decoratief beeldhouwen. Ook het reliëf van Maria en het christuskind wordt aan hem toegeschreven. Het ontwerp is van Donatello en hij maakte het liggende bronzen pausfiguur. In Via dei Calzaiuoli op de hoek van de Vicolo degli Adimari is een gevelplaat te zien waarop te lezen staat dan beide kunstenaars daar samenwerkten aan dit grafmonument. Voor uitvoerige informatie klik op: wikipedia.

De heraldieke leeuw als wapenschild

2009-10-20T20:21:00.001+02:00

Aan de Via dei Martelli is het Liceo Galileo Galilei gevestigd. In de grote bovenzaal van het bargello hangt tegen de linkermuur een wapenschild. Het is een gouden leeuw op een rood veld. Dit schild is gemaakt door Donatello. Het is een van de mooiste nog bestaande exemplaren van decoratieve heraldiek. Het schild wordt ondersteund door de stenen figuur gesneden in zeer diep reliëf. Daardoor was het duidelijk te zien vanaf de straat beneden aan de oostkant van het oude paleis Martelli aan de Via de Martelli 9 waar het schild vroeger heeft gehangen. Donatello heeft meesterlijk gebruik gemaakt van de ruimte. Het is bezet op elke hoek, maar nergens te druk. De ruimtes links zijn opzettelijk gekunsteld om het effect van de figuur te verbeteren. Het is de antithese van de Marzocco, de heraldieke leeuw van Florence. De beeldhouwer moet de leeuwen hebben gezien bij de Loggia dei Lanzi.

Torre della Pagliazza

2009-10-20T19:44:00.000+02:00

Het Brunelleschi Hotel in Florence is voortgekomen uit de enige nog bestaande cylindrische Byzantijnse toren (Torre della Pagliazza) uit ca. 550 en een middeleeuwse kerk (San Michele in Palchetto) uit ca. 1000. Het is compleet gerenoveerd waarbij de originele karakteristieken bewaard zijn gebleven. Dat kerkje is nu de ingang van het hotel. De toren maakte deel uit van de versterkingen die door Byzantijnse troepen zijn gebouwd. Tijdens opgravingen zijn een groot aantal keramische stukken gevonden gedateerd uit de zestiende en de zeventiende eeuw en te zien in het museum Pagliazza. Tijdens de opgravingen werd ook ontdekt dat de fundamenten van het gebouw in feite berust op een Romeins gebouw, vermoedelijk een gedeelte van een Romeinse thermencomplex.

Deugdelijk hergebruik op de Loggia dei Lanzi?

2009-10-18T22:47:00.006+02:00

(foto: Henk Woudsma)

Naast de zeven hoofdzonden die een rol spelen in de katholieke traditie is er ook een lijst opgesteld van hun tegenhangers: de zeven deugden, bestaande uit de vier kardinale deugden en de later toegevoegde drie goddelijke of theologale deugden. Alle zeven deugden zijn als reliëf op de Loggia dei Lanzi afgebeeld. Ze zijn ontworpen door Agnolo Gaddi en gebeeldhouwd in 1386-87 door Giovanni d'Ambrogio. Aan de zijkant van de Loggia is in het midden een relief gemaakt van de theologale deugd ''Geloof''. Nu beweert sommigen dat het hoofd van de deugd de kop zou zijn van het beeld van de ''Dovizia'' (Rijkdom) of Abbondanza van Donatello. Deze stond op een oude Romeinse zuil (Zuil van de overvloed of Colonna dell' Abbondanza) op de Piazza della Repubblica (voorheen Mercato Vecchio). In 1721 viel dit beeld namelijk in stukken.

Marmer als kleurensymboliek

2009-10-18T18:57:00.004+02:00

(foto: Marjolijn van Wijk)

De kathedraal Santa Maria del Fiori en de campanile in Florence is bekleed met wit marmer uit Carrara. Het groene marmer komt uit Prato en het roze marmer uit Maremma. De kleuren zijn symbolisch voor respectievelijk ''geloof, hoop en liefde'', tevens de drie aktes waarmee, naast die van berouw, een rooms-katholiek zijn geloof uitdrukt.

De steen der schaamte op de Mercato Nuovo

2009-10-18T14:33:00.000+02:00

Een zogenaamde ''pietra dello scandalo'' (steen der schaamte) is een ronde plek gemarkeerd in tweekleurige marmer in het midden van de loggia van de Mercato Nuovo. Deze is alleen zichtbaar wanneer er geen verkoop kramen zijn. Het ontwerp is een wiel van een middeleeuws Carroccio (een strijdwagen van het stadsbestuur) met het symbool (de rode lelie op wit veld) van de Florentijnse republiek. De Carroccio werd op deze plek voor elke veldtocht geplaatst met er omheen de Florentijnse troepen. Wanneer de wagen was vertrokken, werd de loggia weer ingenomen door de marktkoopmannen. Op deze steen werden ook vernederende straffen uitgesproken. Vandaar de naam ''pietro dello scandalo''.

Een zelfportret van Cellini

2009-10-18T14:15:00.004+02:00

(foto: Henk Woudsma)

Het 5,20 meter hoge (incl. sokkel) bronzen werk ''Perseus met het hoofd van de Medusa'' uit 1553-1554 van Benvenuto Cellini in de Loggia dei Lanzi is een kopie. Het origineel is in het Museo del Bargello. Perseus is in een schitterende weergave van het gespierde lichaam als overwinnaar neergezet. Hij toont ons het afgehouwen hoofd van de Medusa, wiens aanblik elke mens in steen veranderde. Aan zijn voeten ligt het dode lichaam van het monster. Aan de hulp die de held van de Minerva en Mercurius kreeg, herinneren de figuren en reliëfs op de sokkel. Deze is overdekt met aan de Oudheid ontleende motieven, maar zij zijn meer een versiering dan een terugkeer naar het klassieke. Op de achterkant van Perseus' helm staat een pijnlijk vertrokken gelaat. Het is een zelfportret van Cellini. Hiermee geeft Cellini aan hoezeer hij bij het maken van het beeld heeft afgezien. Toch is het Cellini gelukt een beeld van meer dan drie meter hoog in één keer te gieten. Alleen de tenen van de rechtervoet ontbraken en is later door Cellini toegevoegd.

De kerk met het achterwerk in de Arno

2009-10-18T12:46:00.002+02:00

Aan de overzijde van de Arno ligt vanaf de Ponte Vecchio rechts de Borgo San Jacopo. Hier is een kerkje te zien uit de 11e eeuw en dat nu voornamelijk wordt gebruikt voor culturele manifistaties. Het kerkje heet Sint-Jacob boven de Arno (San Jacopo sopr' Arno). Vanaf de andere zijde van de Arno is goed te zien waarom deze benaming is gekozen.

(foto: Henk Woudsma)

Een voormalige kerk als poort

2009-10-18T10:41:00.004+02:00

De kerk San Pier Maggiore was in een zeer slechte staat en werd gesloopt in 1783. Het is ook heel goed mogelijk dat de hertog Leopold II het wilde afbreken omdat hij niet te veel religieuze instellingen in de stad Florence wilde hebben. Wat we nu kunnen zien op de Piazza San Pier Maggiore zijn de drie bogen van de oude loggia van de kerk. Twee van hen zijn nu onderdeel van particuliere woningen. Het lijk nu net een poort met drie bogen. Het gebouw, rijk aan waardevolle kunstwerken, is door Nigetti gerenoveerd in 1638 en het resultaat is te zien op een gravure van Giuseppe Zocchi (1754). Uit die tijd dateert ook dus ook de bouw van de loggia. Na de sloop van de kerk zijn diverse kunstwerken, van onder andere Jacopo di Cione en Orcagna, Cosimo Gamberucci, Benozzo Gozzoli en Maso da San Friano, opgenomen in collecties van musea over de hele wereld. Een loggia voor een kerkgevel van een gewone kerk was overigens heel ongebruikelijk. Alleen de Santa Margherita dei Ricci in de Via del Corso heeft er een.

(foto: Henk Woudsma)

Het zichtbare verleden op 1,80 tot ongeveer 4,50 meter hoogte

2009-10-18T09:00:00.022+02:00

Op de gevel van San Niccolò in Oltrarno - een van de oudste kerken (ca. 1050) van Florenze - is links op de gevel een merkteken te zien die aangeeft hoe hoog het water na de overstroming van 1557 en 1966 stond. 1966 was de jongste aflevering in een geschiedenis van overstromingen van de Arno in Florence. De schade werd toen nog groter door verwarmingsolie, onlangs geleverd voor de winter en uit de kelders gespoeld door het water. De kracht van de stroom was zo groot dat vijf bronzen panelen van het Baptisterium werden gerukt en anderhalf kilometer verderop werden neergesmeten. Veel mensen werden gedood en ontelbare kunstwerken onherstelbaar beschadigd. Het 4.48 meter hoge ''Crucifix'' uit de 13e eeuw van Cimabue bijvoorbeeld in het Santa Croce museum is door de overstroming van 1966 voor 70% onherstelbaar beschadigd. Het water stond Christus letterlijk tot aan de lippen. Op de hoek van de Piazza Santa Croce en de Via dei Benci is een gedenkplaatje aangebracht. Het water stond daar in 1966 4,30 meter hoog. Op de achterzijde van de Mannelli-toren bij de Ponte Vecchio is ook een gedenkplaat aangebracht die aangeeft dat het water er bij de overstroming 1,80 meter hoog stond. Ook op de kerk- en kloostermuren van de Ognissanti zijn plaquettes aangebracht.

San Niccolò Oltrarno (foto wikipedia)

Merkteken San Niccolò Oltrarno (foto: Henk Woudsma)

Via San Remigio, 3 platen van twee overstromingen (1333 en bovenaan 1966),

duidelijk is op de ene plaat uit de 14e eeuw een kruis te zien, op de andere

een inscriptie met in de golfjes van de Arno een hand die het waterpeil van

vrijdag 5 november 1333 aanwijst

Piazza Santa Croce plaat overstroming 1557 en 1966
(op hoekhuis met de Via Giuseppe)

De kapel van Onofrio Strozzi

2009-10-17T15:44:00.003+02:00

Omstreeks 1400 nam met de aristocratisering ook de invloed van families op de iconografie toe, eerst door toedoen van de Strozzi's, daarna door de Medici's. Onofrio Strozzi stichtte een opmerkelijk grote kapel in de Santa Trinità waar hij begraven wilde worden. De familie Strozzi wist het beeld in deze kapel te bepalen. Het was een prettige coïncidentie dat de heilige aan wie de kapel gewijd was, Nicolaas, zowel voor de orde (de vallombrozen) als voor de stichter van betekenis was. Onofrio bestelde een Kruisafname bij Fra Angelico. Zijn zoon zette na Onofrio's dood de opdrachtverlening voort. Op de sokkel, door Lorenzo Monaco geschilderd, verscheen het leven van Nicolaas. De reddingsactie van Nicolaas op volle zee was een eerbetoon aan Onofrio, die voor de Florentijnen succesvolle zeeslagen had geleid. Het graf van de overledene werd op een prominente plaats aangebracht, onder een boog in een wand die de Strozzikapel scheidde van de rest van de sacristie. Met het monumentale graf was de inrichting niet voltooid. In 1423 bestelde Palla Strozzi bij Gentile da Fabriano een uitzonderlijk kostbaar altaarstuk (nu in het Uffizi museum). Op het hoofdpaneel werden Onofrio en Palla Strozzi geportretteerd temidden van het gevolg van de Drie Koningen. Zo werden de sociale pretenties van de familie zichtbaar gemaakt door wapens, inscripties, graven, portretten, de hoofse voorstelling en de dure uitvoering van de kapel (bron: Kunst, macht en mecenaat, Bram Kempers 2008).

Op bijvoorbeeld de marmeren treden naar de altaar zijn familie-emblemen ingelgd van kronen en palmtakken. Deze symbolen werden aan de familie geschonken door de koningin van Napels.

(detail trap met kroon en palmtakken, foto wikipedia)

De schildpadjes van Giambologna

2009-10-17T15:21:00.001+02:00

Op de Piazza Santa Maria Novella staan twee obelisken die elk gedragen worden door vier bronzen schilpadden - alle van Giambologna. Helemaal erbovenop staat een Florentijnse lelie. Ze zijn hier in 1608 geplaatst als ''keerpalen'' bij de zgn. ''Palio dei Cocchi'', een koetsenrace die hier gehouden werd.

Dames van lichte zeden rond de Santa Croce

2009-10-17T15:08:00.002+02:00

De hele buurt tussen de Santa Croce en de Santa Ambrogio had (en heeft nog steeds) een dubieuze reputatie. De Via de' Macci werd de Malborghetto (Straat der ontucht) genoemd. In de Via delle Casine, Borgo la Croce, Via S. Giuseppe en de Via del Fico zijn nog de oude stenen inscripties te vinden die door de magistraten waren aangebracht om de prostituées te weren. Magistraten zijn een soort stadswachters, ordehandhavers en gerechtsdienaars, een functie die in het leven geroepen was in 1375. In de onmiddellijke buurt van kerken, kloosters en addelijke paleizen verboden ze alles wat overlast met zich mee kon brengen.

(foto wikipedia)

Calcio Storico Fiorentino

2009-10-17T14:48:00.003+02:00

Calcio Storico Fiorentino Piazaa Santa Croce (prent 1688)

Tijdens de Calcio Storico wordt elk jaar in juni-juli een traditioneel soort voetbaltoernooi gehouden tussen vier wijken op de Piazza Santa Croce. Alles in historische aankleding. De prijs: een levende koe. Dit wordt al sinds de 16e eeuw georganiseerd. Het betreft geen gewoon voetbal, maar een lokale variant, de ''calcio storico'', een mengeling van voetbal, rugby en worstelen. Links van de toegangsdeur van Palazzo dell'Antella met nummer 20 is een marmeren schijf aangebracht voor de 10 februari 1565, die de middellijn aangaf van het speelveld. Op die datum is de eerste wedstrijd gespeeld.

(foto: Henk Woudsma)

Maniëristisch fresco's van Vasari aan de Borgo Santa Croce

2009-10-17T14:22:00.004+02:00

Het huis (Casa Morrocchi) op steenworp afstand van Santa Croce aan de Borgo Santa Croce op nr. 8 heeft eens toebehoort aan Giorgio Vasari. Met de medewerking van zijn atelier heeft Vasari rond 1572 de muren van de Sala Grande op de eerste verdieping met fresco's voorzien van legenden, allegorische voorstellingen, en een reeks portretten van belangrijke schilders, beeldhouwers en architecten uit de Renaissance. Dit programma is waarschijnlijk een idee geweest van zijn vriend, de humanist Vincenzo Borghini. In de 19e eeuw is het aangekocht door de familie Morrocchi, in wiens bezit het nu nog steeds is. (bron: Kunsthistorische Institut in Florenz). Van de vele reconstructies die het Palazzo heeft ondergaan is alleen de Sala Grande gelukkig onaangetast gebleven. En natuurlijk mag het (zelfportret?) van Vasari niet ontbreken. Op de schoorsteenmantel!

Piazza dei Peruzzi

2009-10-17T11:49:00.003+02:00

Via Bentaccordi (foto: Henk Woudsma)

Via Torta

De Piazza dei Peruzzi ligt gedeeltelijk op de plek waar eens het oude Romeinse amfitheater uit de 1e eeuw voor Christus stond. De middeleeuwse huizen volgen de kromming van de oorspronkelijke vorm. Let vooral op de bocht aan de noordkant van de piazza links, richting Via Bentaccordi en Via Torta. Het wapenschild van de familie Peruzzi (de kleine peren) zijn op veel van de huizen hier te zien.

Misericordia

2009-10-17T11:32:00.002+02:00

De meest gewaarde liefdadigheidsinstelling in de stad Florence is de ''Misericordia'', die huist in een hoekpand tegenover de Campanil van de Santa Maria del Fiore. Zij doet al sinds ongeveer 1240 voor Florence wat het Rode Kruis doet in Nederland. Er is echter één groot verschil: Florentijnen uit alle lagen van de bevolking wijden er tenminste één uur per week aan - hun hele leven lang. Niet iedereen weet dat in deze instelling ook een prachtig museum (Le Opere) herbergt met onder andere kunstwerken van Benedetto da Maiano, Andrea en Giovanni della Robbia, Ghiberti en zelfs van de uit Utrecht afkomstige Caravaggist Dirck van Baburen.

Cenacoli della Scalzo

2009-10-17T10:28:00.004+02:00

In het nauwelijks bezochte kleine en charmante Scalzo Klooster (Chiostro dello Scalzo) aan de Via Cavour 69 bevindt zich prachtige en monumentale fresco’s in slechts één kleur (grijs-op-grijs oftewel grisaille) gemaakt door Andrea del Sarto die scènes uit het leven van Johannes de Doper weergeven en christelijke deugden, Fides, Caritas, Justitia en Spes (geloof, liefde, rechtvaardigheid en hoop). Door de bijzondere grisailletechniek wekt de schildering de indruk dat het een driedimensionaal beeld is. Al met al duurde de uitvoering van het fresco door oponthoud van 1510 tot 1526. De schilder Franciabigio heeft hierbij geassisteerd. In termen van de hoeveelheid tijd die hij aan heeft besteed is dit Del Sarto's meest ambitieuze monument. Dit behoort tot een van de vijfigtal Cenacoli die in het Florentijnse stadsgebied bewaard zijn gebleven. Met het begrip ''Cenacoli'' wordt een ruimte aangeduid waarin vaak het Laatste Avondmaaltijd is afgebeeld. Hiervan zijn een aantal bekend en vrij toegankelijk: Cenacoli a Firenze. De ruimtes zijn vaak refters van kloosters of abdijen. Ofschoon er ook ruimtes zijn die geen Laatste Avondmaal hebben, laat men ze gewoonlijk onder één noemer vallen.

De oudste afbeelding van Florence

2009-10-16T23:59:00.005+02:00

Loggia van het Bigallo (foto: Marjolijn van Wijk)

Binnen in het museum van de Loggia van het Bigallo (1352-1358) is een losgehaald fresco van de Loggia te zien van de ''Madonna della Misericordia'' gemaakt in 1352 door een navolger van Bernardo Daddi, waarop een van de vroegste gezichten van de stad Florence te zien is. Hierop is duidelijk het Baptisterium en de Badia Fiorentina te zien.

Il leone è il simbolo araldico Firenze

2009-10-16T23:24:00.004+02:00

(foto: Henk Woudsma)

De leeuw is het heraldieke symbool van de stad Florence, zoals de leeuw van Sint Marcus in Venetië. Sinds de 13e eeuw werden op kosten van de Commune levende leeuwen gehouden in Florence, een traditie die tot de 18e eeuw bleef bestaan. In 1319 werden leeuwen op de Piazza dei Priori gehouden, de plek waar tegenwoordig de Loggia dei Lanzi staat. Er werd een permanent hok voor ze gemaakt op het grote hof achter de Palazzo Vecchio. De stenen leeuwen op de Loggia en in de Via dei Leoni erchter herinneren aan hun verblijf aldaar.

Loggia dei Lanzi afgebeeld door Ghirlandaio

2009-10-16T23:06:00.004+02:00

Een van de belangrijke werken in de kerk Santa Trinità aan de Piazza Santa Trinità zijn de fresco’s in de Sassetti kapel geschilderd door Domenico Ghirlandaio. De frescoreeks vertelt het leven van Sint-Franciscus. Hierop wordt de Loggia dei Lanzi getoond. Vijftig jaar na de voltooiing van de Loggia in 1382 schreef Leon Battista Alberti, een architect en een vooraanstaande figuur in Florence: ''Een van de grootste sieraden hetzij van een plein of een kruising, is een mooie Portico, waaronder de oude mannen de ergste hitte van de dag kunnen uitzitten, of elkaar wederzijds van dienst kunnen zijn; daarnaast kan de aanwezigheid der vaderen de jeugd die speelt en zich vermaakt op een ander gedeelte van deze plek, matigen en afhouden van het kattenkwaad en de dwaasheid eigen haar leeftijd.''

Voor de bouw van de Loggia werden de werklui van de Opera del Duomo weggeroepen van de bouw van de kathedraal. Het is een feit dat de bogen, de gewelven en de vorm en afmetingen van de enorme zuilen lijken op die van het schip van de kathedraal in Florence.

Vooral de mooi verlichte gezichten van de fresco's van Ghirlandaio zijn schitterend, alsook de realistische voorstelling van de eigentijdse gebouwen. Ghirlandaio negeert hier het feit dat de bekrachtiging van de ordesregel van de Franciscanen in Rome heeft plaatsgevonden. Hij heeft het gebeuren overgeheveld naar het 15de-eeuwse Firenze. Achteraan zien we duidelijk een deel van de Piazza della Signoria. En onder de arcade van de Loggia dei Lanzi is een aantal bekoorlijke alledaagse taferelen te zien. Meer naar links zien we de gevel van het Palazza Vecchio. De Uffizi was toen nog niet gebouwd en de David van Michelangelo zou pas twee decennia later voor het gebouw worden geplaatst. Op de ringhiera, een later afgebroken tribune voor de gevel, zien we al wel de leeuwen van Donatello, de Marzocco. Het fresco getuigt van de loyaliteit van de familie Sassetti voor de Medici's. Uiterst rechts staat Francesco Sassetti in een rood gewaad naast Lorenzo de' Medici.

Santa Trinità, Sasseti kapel (foto: Henk Woudsma)

De dolfijnen van Pazzi

2009-10-16T19:43:00.002+02:00

De zuilen van Palazzo Pazzi aan de Via del Proconsolo zijn versierd met de dolfijnen uit het wapenschild van de Pazzi. Verder ook met de vaas waarin Pazzino de' Pazzi enkele heilige vuursteentjes, fragmenten van het heilige graf, uit Jerzulalem meebracht. Een jaarlijks terugkerend spektakel in Florence, de Scoppio del Carro grijpt terug naar een door de Pazzi familie geïntroduceerde gebeurtenis. Tijdens de kruistochten zou een van de voorvaderen van de Pazzi familie, Pazzino dei Pazzi, als eerste een vlag gehesen hebben op de torens van Jeruzalem. Bij zijn terugkeer naar Florence nam hij enkele stenen mee van het Heilige Graf, die hij schonk aan de bisschop van Florence. Op paaszaterdag werden de stenen gebruikt als ontsteker voor het heilige vuur, dat via vuurwerk verspreid werd over de haarden in de stad Florence. Het werd afgestoken door een namaakduif aan een lijn te laten afdalen naar een ossenkar, volgeladen met vuurwerk. Een probleemloze voltooiing van dit ritueel zou leiden tot een voorspoedig jaar.

Een gevleugelde monster

2009-10-16T19:11:00.003+02:00

(foto: Henk Woudsma)

De aanwezigheid van een gevleugelde monster in het timpaan boven de ramen van het Palazzo Nonfinito (Via Proconsolo 10) deed al spoedig het verhaal ontstaan dat de Alessandro Strozzi een pact hadden met de duivel. Dit "onvoltooid paleis" waarvan de bouw begon in 1593 door Bernardo Buontalenti, was bijna 300 jaar later nog steeds niet voltooid. De oorzaak lag - zo dacht men - aan het duivelspact.